Eén van de mooiste boeken die ik heb gelezen.

Wat een prachtig boek met een bijzonder verhaal: Liever dier dan mens. Een verhaal over hoe Mala Rivka Kizel zichzelf het leven redde in WOII. Mala komt uit Polen en wist te ontsnappen uit de ghetto in Warschau. Ze vluchtte en komt via vele omzwervingen in Duitsland terecht waar ze zeer liefdevol werd opgevangen door de famillie Möller. Deze familie dacht dat Mala (die haar echte naam dan niet gebruikte) een Poolse was met een Duitse moeder: een Volksduitse. Maar niets is minder waar. Mala is afkomstig uit een Joods Orthodox gezin. Het is maar goed dat ze niet weten wat haar afkomst was. Anders hadden ze Mala hoogstwaarschijnlijk, hoe aardig ze haar ook vonden, overgedragen aan de Duitse autoriteiten. Om dat te kunnen begrijpen. En om zoveel andere dingen goed te kunnen begrijpen is het goed dat de schrijver, Pieter van Os, veel onderzoek heeft gedaan en ons (de lezers) meer over achtergronden heeft verteld. Want anders zijn sommige dingen in de tijd van nu niet te begrijpen. Mooie stukken uit het boek (het waren er echt veel) zijn: 'Passiviteit is gerechtigd, in een situatie waarin elke daad heldenmoed vereiste, maar ik veroordeel de onverschilligheid' (over de onverschilligheid van de Polen ten opzichte van wat de Duitsers het Joodse volk aandeed). Ook: 'Het verleden stroomt. Al stap je in dezelfde rivier, je treft nooit hetzelfde water.'. Dit boek, een echte aanrader. Niet alleen voor wie meer over die donkere periode wil weten. Maar ook voor wie wil weten hoe het kan dat er ook in deze tijd nog altijd mensen zijn die (bevolkings-)groepen wegzetten, discrimineren of de coronatijd van nu durven te vergelijken met de hel waar de mensen uit dit boek in zijn beland. De geschiedenis herhaalt zich vaak. Misschien kunnen we hier iets van leren.