Menselijkheid en mededogen

Ik dacht dat ik onderhand redelijk veel wist over WOII en in het bijzonder over Poolse joden in WOII. Maar dit boek liet mij zien dat ik helemaal niet zo veel weet. Het is het verbijsterende verhaal van een jong Pools meisje uit een orthodox joods gezien, Mala Rivka Kizel, die alles heeft overleefd. Omdat haar leven centraal staat in dit boek, wordt de geschiedenis ook levend, en wat een geschiedenis! Die beperkt zich overigens niet tot WOII maar loopt door in de periode daarna (tot in Israël) die mij bijna nog meer verbaasde, want het geweld hield niet op toen de vrede getekend was. Integendeel. Wat vooral opvalt, is dat het geweld tegen 'anderen' nooit ophoudt. Het gaat niet alleen om nazi's tegen joden maar ook om katholieke Polen tegen Joden (Poolse joden werden niet gezien als Polen maar als Joden, een aparte nationaliteit dus), Russen tegen Duitsers, Russen tegen Polen, christelijke Polen tegen joden, joden tegen islamitische en christelijke Arabieren. Het wordt allemaal samengevat in een heel klein zinnetje in de epiloog van dit boek: "pas als de ander zich succesvol kan voordoen als één van de jouwen, kan die rekenen op enige menselijkheid en mededogen". Hiermee wordt ook weer eens pijnlijk duidelijk dat wij nooit leren van de geschiedenis.