Het meer der herinnering

Mensen en dieren hechten aan hun omgeving. Haal ze er weg en ze verlangen ernaar terug. Maar als er geen 'terug' meer bestaat? Dat levert een vorm van verdriet op die specifiek van heimwee en verlangen verschilt. "Het treurigste gevoel dat ik ken," schrijft Rudy Kousbroek, "is de weg weten in een huis dat niet meer bestaat." Het huis waarover Kousbroek hier spreekt blijkt al gauw een symbolische plaatsaanduiding te zijn - het kan een onbereikbaar geboorteland betekenen of een stad die in 1126 werd veroverd door de Jin-Tartaren; het kan gaan over de 38 aanblikken van de Lairessestraat in de regen of over een besneeuwd kerkhof aan de Gouden Hoorn met zonlicht uit 1912; het kan de sprakeloos makende ontdekking zijn van iemand die zijn geheugen heeft verloren of de weigering afstand te doen van een grote liefde. Uit de opeenvolgende essays maakt zich tenslotte het inzicht los dat al deze thema's verschillende vormen zijn van een en hetzelfe verschijnsel: de aanwezigheid, binnen in het hoofd, van afbeeldingen die met geen enkele bestaande werkelijkheid (meer) overeenstemmen; het is een aftasten van de opsluiting binnen de eigen identiteit, van het zonderlinge raadsel dat wij bestaan in niet meer dan één exemplaar - met tot slot over dit raadsel nog een onverwachte toegift.