Een betere latere Vestdijk

Vroeger was dit een van mijn favorieten. Dat was vooral te danken aan het gevoel waarmee ik het boek dichtsloeg, want de laatste bladzijden zijn heel erg goed. Bij herlezing vind ik de overpeinzingen van de hoofdpersoon, een buschauffeur die zijn schuldgevoel over een in oorlogstijd begane aanslag probeert kwijt te raken, wat te wijdlopig. Je moet dus een beetje historisch kunnen lezen, zoals je dat ook doet met Multatuli en Couperus. Dan kom je erachter dat de gedachtengang van de hoofdpersoon virtuoos beschreven wordt, en dat er interessante figuren in het verhaal opduiken, zoals de dwerg Roberto, de chef Balavater, en zelfs de collega-chauffeur Schmitt. In de tekening van deze personages bewijst SV dat hij ook in weinig woorden kan karakteriseren. Fraai beschreven is de relatie met het vrouwelijke slachtoffer van de aanslag. Het woord liefde wordt meen ik in het geheel niet gebruikt, maar de suggestie daarvan wordt sterker naarmate het verhaal vordert. Knap knap! Dat SV oorlogsomstandigheden vanuit een heel ander perspectief kan bekijken dan doorgaans gebeurt, weten we al sinds Pastorale 1943, en ook in dit boek komt dat naar voren. Balavater is zowel een angstwekkende schoft als een ridicule spitsburger, en de oorlog is in '45 nog niet afgelopen. De meeste latere boeken van SV reken ik niet tot zijn beste, maar Het Genadeschot zou wel eens bij de beste tien kunnen horen.