Waardevolle blik in het politieke gekonkel aan het eind van de eerste pruikentijd

Tot mijn verrassing staat er nog geen recensie van deze klassieker op Hebban. Ik hou van de worsteling die de boeken van Hella Haasse soms zijn, vooral om de beloning van het ontdekken. Zelden krijg je iets op een presenteerblaadje. En dat maakt het de moeite van (her)lezen waard. Letterlijk. De laatste helft van de 18e eeuw is een relatief onbekende, maar belangrijke periode. Het einde van de stadhouders, de opkomst van de patriotten, die even later gezelschap krijgen van de familie Napoleon. Het einde van de Franse adel, de bestorming van de Bastille. Het ontstaan van de Verenigde Staten van Amerika (met mannen als Franklin en Adams die in dit verhaal brieven schrijven aan onze hoofdpersoon). En deze edelman uit Appeltern, Joan Derk van de Capellen die op al deze gebeurtenissen invloed had, en ondertussen in zijn eigen provincie nauwelijks voet aan de grond krijgt. Haasse heeft een mooie en persoonlijke blik in de laatste dagen van de pruikentijd. Je ziet het natuurlijke haar soms letterlijk onder de bepoederde pruiken uit komen, in haar verhaal. Naast het angstige gekonkel van de regenten, de kleinzieligheden (of het eergevoel) van de adel, gezeur en gebedel, zelfmedelijden. Maar ook de intriges en de koppigheid van de patriotten en republikeinen, die tegelijk ook vaardige populisten waren. Het is lastig uit te maken wat feitelijk was en waar Haasse het invult vanuit haar eigen ervaring en verbeelding, maar het levert een beeld op dat me ook doet denken aan het huidige gekonkel in politiek en bestuur. Andere poppetjes, andere middelen (brieven en pamfletten in plaats van sociale media), maar dezelfde mechanismen vaak. En dat maakt het boek ook actueel. Het duizelt me soms wat en andere keren kan ik mijn hoofd er niet helemaal bij houden, maar dat gebeurt me ook bij de sociale media en de BN-ers van vandaag. Het is ook niet altijd even toegankelijk, vooral de soms lange uitwijdingen over rekesten en adviezen in de regering van Overijssel en de vele verzoeken tot ‘readmissie’ in ambtelijke zinnen die toen mode waren. Een complexe kluwen, ook voor de tijdgenoten. Maar daar staat het dagelijkse leven in Appeltern en de Overijsselse landgoederen tegenover en het voorzichtig laveren van al die deftige lieden tussen al die belangen en belangetjes. Geen junkfood, maar voedzame kost.