Zeer sterk debuut

Charlotte McConaghy heeft me een pracht van een leeservaring gegeven. Ik was in eerste instantie onder de indruk van de natuurbeschrijvingen, maar werd al gauw ook ingenomen door de vreemde personages die naarmate het verhaal vordert steeds meer met hun omgeving samenvallen. De poëtische schrijfstijl in combinatie met een overtuigend, rijk plot maken van Vlucht een onwaarschijnlijk sterk debuut. Het hoofdpersonage, Franny Stone, valt op door haar manier van denken, haar hang naar de zee, haar onafhankelijke geest. Haar toewijding om een groep trekvogels te volgen op hun tocht van Groenland naar Antarctica wekt zowel respect als vertwijfeling op. De manier waarop ze haar plaats op een vissersboot weet te bemachtigen lijkt behoorlijk egoïstisch. Haar obsessie voor de noordse stern zal op verschillende plaatsen in het verhaal voor onverantwoordelijke keuzes zorgen, maar tegen die tijd begrijp je haar drang beter en beter. Wat me meteen overviel was de sterke melancholie die onder de oppervlakte van het verhaal stroomt en elke pagina kleurt. Vlucht is een boek met veel verwijzingen naar literatuur en poëzie, waardoor je de klassiekers wilt gaan herlezen. Het tijdloze van die fragmenten staat in schril contrast met de situatie waarin Franny zich bevindt. Het verhaal speelt zich af in de nabije toekomst, op een moment dat de meeste dieren uitgestorven zijn en vissers zwaar onder vuur liggen om hun werkzaamheden te stoppen. Franny is ervan overtuigd dat de sternen voor het laatst de vlucht zullen maken, en nadien ook zullen uitsterven. Voor haar is het dan ook van groot belang om de kapitein en bemanning ervan te overtuigen hun koers te wijzigen en haar blind te vertrouwen, ook al brengt die keuze iedereen in gevaar. Ze komt terecht in een vreemde groep mensen die noodgedwongen op een kleine ruimte samenleven. De groepsdynamiek die daar ontstaat is zalig om te lezen. Het verhaal springt heen en weer tussen Franny’s heden en verleden. Je krijgt net genoeg kruimels om haar rusteloosheid beter te begrijpen, maar onvoldoende om haar echt te doorgronden. Daarvoor moet je doorlezen, en dat is een waar genot. De beschrijvingen van de omgeving – de lucht, de golven, de geuren – zijn minstens zo verslavend als het geheim dat Franny met zich meedraagt. Het ik-perspectief werkt bijzonder krachtig. Hoewel je al haar gedachten en gevoelens kent, blijft ze desondanks een complex – en dus interessant – personage. Net zo mooi is de poëtische manier waarop McConaghy beschrijft hoe eenzaamheid mensen wel kan verbinden, maar dat dat niet betekent dat ze zich minder eenzaam voelen: “Weet hij op een of andere manier dat ik heb gewacht op iemand die me aan gruzelementen kan slaan, me kan slopen zodat ik het niet steeds zelf hoef te doen? Ik trek zijn huid over me heen en wentel me in zijn zelf. Ik vraag me af of hij daar ooit weleens van verlost wenst te zijn, zoals ik van het mijne, en of hij zich ooit weleens heeft voorgesteld hoe het zou zijn om als een ander door het leven te gaan.” Ik leefde volledig mee met Franny en de rest van de bemanning. Op het einde voelde ik niet enkel empathie voor de personages, maar voor alle dieren en mensen, omdat geen van ons een andere keuze heeeft dan door te gaan en door te gaan en door te gaan…