Herkenbaarheid maar ook enigszins gedateerd

Econoom, journalist, presentator en publicist Marcia Luyten heeft enkele jaren gewoond en gewerkt in Oeganda en Rwanda. Bij haar terugkomst in Nederland vielen haar enkele, voorheen typisch Nederlandse verworvenheden op. Luyten bespreekt in “Ziende blind in de sauna” de Nederlandse vrijheid en welvaart. Hoe vrij is die nog? Zeker wanneer het in de politiek steeds minder lijkt te gaan om de partijen, maar meer om de ‘poppetjes’. En hoe veilig is onze rechtstaat nog als de objectiviteit steeds vaker door zowel politici als het volk in twijfel wordt getrokken. Datzelfde geldt natuurlijk ook voor de journalistiek. Gaan we te slordig om met onze vrijheid en democratie? Politiek moet namelijk zoveel mogelijk gescheiden worden van economische macht en geen persoonlijke of zakelijke belangen dienen. Luyten geeft in het boek het voorbeeld hoe Lubbers formeel afstand deed door zijn aandelen van het familiebedrijf Hollandia Kloos onder te brengen in een onafhankelijk bestuur. Dat onafhankelijke bestuur werd geleid door zijn broer. Nu, ruim dertien jaar na het verschijnen van het boek, kunnen er heel wat meer grote voorbeelden genoemd worden. Grote berdrijven, en dus het grote geld, lijken het soms voor het zeggen te hebben in de politiek. “Zoals een vis niet ziet dat hij in water zwemt, zo ziet wie in vrijheid en welvaart leeft niet welke mechanismen structuren, mores en codes nodig zijn om die verworvenheden in stand te houden.” (citaat) Ik heb het boek met grote interesse gelezen, maar helaas was het op heel veel punten gedateerd. Het boek is verschenen in 2008 en qua voorbeelden zou ik graag het huidige Nederland willen lezen. Qua overheid, media, internet en financiële wereld is er de afgelopen dertien jaar enorm veel veranderd, ook al herken ik nog wel de zorgen. Luyten schrijft dat de democratische rechtstaat is gebouwd op twee principes: het volk kiest zijn machthebbers en het individu wordt beschermd tegen de macht van de staat. Aangezien “Ziende blind in de sauna” in 2008 al is uitgegeven, kon Luyten toen nog niet weten hoe weinig beschermd sommige burgers zich voelen door de Nederlandse overheid (bijvoorbeeld institutioneel racisme en de toeslagenaffaire). Zelfs als burgers in het gelijk werden gesteld door de rechter, maar desondanks niet gehoord werden door overheidsinstanties liepen zij tegen een muur want de regering heeft de sociale advocatuur flink gesaneerd. Hoe kijkt Luyten daar nu tegenaan? De angst voor het populisme zoals Luyten beschrijft in 2008 leek bovendien terecht. En in hoeverre zijn populistische partijen een gevaar voor onze vrijheid, welvaart en democratie? Kortom, een interessant boek. Zeker als ik het in 2008 zou hebben gelezen. “Twee voordeuren in hetzelfde portiek kunnen uitkomen op totaal andere werelden. De actualiteit van de één bestaat niet noodzakelijkerwijs op het scherm – en dus in de wereld – van de ander.” (citaat)