Een gedeelde geschiedenis, bezien vanuit het Rijksmuseum

Zoals de titel ‘Ketens en banden. Suriname en Nederland sinds 1600’ aangeeft staan in dit non-fictie boek de verbindingen tussen Suriname en Nederland centraal. Eveline Sint Nicolaas vertelt over de gedeelde geschiedenis over een periode van 350 jaar aan de hand van voorwerpen en afbeeldingen in de collectie van het Rijksmuseum en andere musea. Dit krachtige idee tilt het boek uit boven andere geschiedenisboeken. Vanuit meerdere perspectieven vertelt de schrijfster het verhaal van de inheemse bevolking, de Nederlandse kolonisten, de slaven uit Afrika, de contractarbeiders uit Azië (Brits-Indië, Nederlands-Indië, China) en het ontstaan van een gekleurde elite in de 19e eeuw. Ook laat zij zien dat de eerste Surinamers al eeuwen geleden naar Nederland kwamen. In 1864 werden door de afschaffing van de slavernij in Suriname 34.000 mensen vrijgemaakt. Zij moesten nog tien jaar, nu tegen betaling, op de plantages werken. Velen werden daarna vervangen door contractarbeiders uit Azië. Hoe het de vrijgemaakten verging, wordt niet verteld. De schrijfster schrijft heel toegankelijk, weet de geschiedenis te verdiepen en betekenis aan de getoonde voorwerpen te geven. Haar pogingen de slaven een gezicht en stem te geven zijn niet altijd geslaagd omdat zij niet konden schrijven en geen bezittingen hadden en zelden werden geportretteerd. Zo is bijvoorbeeld de wens de vader van de gedachte bij haar bewering dat de aanstichters van de opstand op de plantage Palmeneribo in 1707 zijn afgebeeld op het meesterlijke groepsportret van Dirk Valkenburg. Het boek omvat een uitgebreid notenregister en ruim 200 afbeeldingen: de foto’s zijn in zwart-wit en de afgebeelde voorwerpen, schilderijen en prenten in kleur. Vermeldenswaardig zijn het groepsportret van de feestende slaven op een suikerplantage uit 1707 geschilderd door Dirk Valkenburg, de veelzeggende diorama’s (kijkdozen) van de Surinaamse kunstenaar Gerrit Schouten en het juwelendoosje uit 1926 dat een schat aan informatie over een wetenschappelijke expeditie naar de binnenlanden bevat. Het is jammer dat de illustraties soms te klein zijn om zonder loep te kunnen bestuderen. Ook de afdrukkwaliteit had beter gekund: veel afbeeldingen kunnen op de website van het Rijksmuseum veel beter worden bekeken. Wat zou het handig zijn als in het boek bij elke afbeelding een QR-code stond. Ketens en banden is het sluitstuk in de Landenreeks van het Rijksmuseum. Eerdere recensies verschenen over India en Sri Lanka. Eveline Sint Nicolaas studeerde sociaaleconomische geschiedenis en culturele studies aan de Universiteit van Amsterdam. Ze werkt als senior conservator Geschiedenis bij het Rijksmuseum en heeft aan de voorbereidingen van de slavernijtentoonstelling in 2021 meegewerkt. Eerder publiceerde zij over de diorama’s van Gerrit Schouten.