Vluchten in de golven

Provinciaal zijn de romans van F. Springer niet te noemen. Nederland is ver weg en speelt in zijn werk hooguit een bijrol. Ook ‘Bougainville’ speelt zich af op diverse plaatsen: Malang, Dacca, Den Haag, Rotterdam, Amsterdam, New York. De schrijver, ex-diplomaat Carel Jan Schneider, doet zijn pseudoniem alle eer aan. Behalve in de ruimte strekt ‘Bougainville’ zich ook uit in de tijd. De roman bestrijkt ongeveer een eeuw. ‘Bougainville’ is een compacte roman van 128 bladzijden, maar met een hoog soortelijk gewicht. Het boek is zeer onderhoudend door de afstandelijk-ironische stijl van Springer. Wanneer Bo kantoormeubilair uit Sri Lanka krijgt toegezonden, lezen we bijvoorbeeld: ‘Kantoormeubilair dat wel verslijt, maar nooit genoeg om helemaal afgedankt te worden’. Soms doet Springer me aan Elsschot denken. 'Bougainville' heeft drie verhaallijnen en evenveel hoofdpersonen. Om te beginnen lezen we over Bo, een diplomaat die zijn nieuwe post in Dacca moet opbouwen nu Bangladesh onafhankelijk is geworden van Pakistan. De tweede verhaallijn is het leven van zijn vriend Tommie Vaulant. Ze waren buren en vrienden in Indië. Na de Japanse bezetting kwamen ze elkaar op de middelbare school in Den Haag opnieuw tegen en bleven daarna contact met elkaar houden. Tommie is tijdens een dienstreis naar Bangladesh in de Golf van Bengalen omgekomen. Hij was gaan zwemmen en een sterke onderstroom zou hem hebben meegesleurd. Maar is dit wel zo? Ten slotte is er het verhaal van Johan de Leeuw Hzn., de grootvader van Tommie. Johans vader was een bewonderaar van Multatuli en zij ontmoetten de schrijver een paar keer. Johan groeide op in Rotterdam, was succesvol in de handel, maar vond er geen bevrediging in. Gedreven door onrust besloot hij zich in te schepen naar Indië. Aan boord kreeg hij een relatie met een vrouw die Mata Hari moet zijn geweest. Als revolutionair kritiseerde hij het Nederlandse bewind en was een uitgesproken voorstander van de Indische onafhankelijkheid. Springer weet de drie verhaallijnen te verbinden via het nagelaten dagboek van Johan dat door Tommie is aangevuld en bij zijn dood aan Bo wordt gestuurd. Bo reconstrueert in de roman de dood van zijn vriend op basis van het weinige dat er is en hij moet zich daarom wel sterk met hem kunnen identificeren. Wat bepaalt de levensloop van de hoofdpersonen in ‘Bougainville’? Ze maken geen keuzes in het leven, ze wegen geen mogelijkheden af. Hun leven bestaat eerder uit een aaneenschakeling van toevalligheden die daardoor de kracht van noodzakelijkheid krijgen. De bewondering van de vader voor Multatuli gaat over op zijn zoon Johan die door onrust gedreven naar Indië gaat en zich als revolutionair ontpopt. Zijn kleinzoon Tommie heeft dezelfde onrust, vertrekt na de middelbare school naar Amerika en wordt diplomaat bij de Verenigde Naties. Met zijn vriend Bo deelt hij een Indisch verleden en ook Bo is diplomaat en werkzaam in de ontwikkelingshulp. Heeft het Indische verleden van hun ouders en grootouders tot een schuldgevoel geleid, het verlangen iets goed te maken? Wat delen Tommie en Bo nog meer? Hun vriendschap duurde levenslang, maar was toch vrij arm aan contact of aan gedeelde ervaring. Het is de redeloze onrust, het voortdurende verlangen ergens anders te willen zijn. Tommie is niet gelukkig in zijn werk. Weliswaar slaagde hij erin drie etages in het gebouw van de VN te stijgen, maar hij lijdt aan slapeloosheid en heeft soms maagpijn bij conferenties. Hij beleeft in het Marriot hotel in Amsterdam een nacht vol passie met zijn vriendin van de middelbare school en blijft aan haar denken, zoals Johan aan Mata Hari. Hij verlangt naar een ander, beter leven en formuleert zijn ideaal als volgt: ‘Als ik wil wegvluchten uit de rotzooi van elke dag, noem ik die namen zachtjes op. Ik ben een eersteklas geoefende escapist. Cape Farewell in Nieuw Zeeland, Alice Springs in Australië, Mandalay in Burma, Bougainville in de Stille Zuidzee, ach Bougainville en Cox’s Bazaar aan de Golf van Bengalen’. Het leven werd hem te machtig op zijn dienstreis en hij vluchtte in de Golf van Bengalen. Bo lijkt die levenshouding te delen, alleen weet hij te vluchten in het schrijverschap.