Harten Sara is uniek

Wanneer een boek wordt gepubliceerd, laat de uitgever dat vaak vergezeld gaan door een persbericht, een begeleidend schrijven waarin het boek wordt geplaatst en de kwaliteiten van de auteur worden bejubeld. Zo ook bij “Harten Sara, de nieuwe, als een fantastische vertelling opgezette, roman van Thomas Olde Heuvelt (1983), die zich hiermee manifesteert als een veelzijdige schrijver in de driehoek magisch realisme, fantasy en werkelijkheid. Frappant is: zowel Thomas Olde Heuvelt als de hoofdpersoon in Harten Sara heeft asperger en dus kan er worden gesproken van een persoonlijke bekentenisroman in spannende verhaalvorm, waarin de humor evenwel niet ontbreekt.” Aldus die begeleidende brief, die na Olde Heuvelt als een intelligente, welopgeleide jongeman te hebben neergezet, afsluit met: “BBC Radio – zijn werk is vertaald – noemde hem ‘een van Europa’s grootste talenten op het terrein van de fantastische literatuur’.” Allemaal waar en allemaal terecht, maar Thomas Olde Heuvelt is anders dan andere schrijvers en zijn boek gaat ook nog vergezeld door (unicum!) een brief van hemzelf: “Hallo, ik heb de woorden geschreven in het boek dat voor je ligt.” Daarmee richt Olde Heuvelt zich tot de kleine groep van recensenten, want de brief is niet aan elk boek toegevoegd. Het is een leuke en speelse, maar eigenlijk net iets te kinderlijke brief, waarin de schrijver zijn boek als volgt omschrijft: “… Harten Sara, gaat over volwassen worden en je weg vinden in het leven. Het is een boek vol magie en romantiek, dat je hopelijk laat lachen en misschien wel laat huilen. Je kunt het omschrijven als Alice in Wonderland meets Psycho. Hou je van alles tussen Neil Gaiman en Jonathan Safran Foer, tussen Stephen King en Haruki Murakami, tussen Tim Burton en Amélie Poulin, dan is het een boek voor jou.” Hij beëindigt zijn brief, na als terloops de interesse uit het buitenland te noemen, met “Heel veel leesplezier en een hartelijke groet”. De introductie is dus anders en ook Harten Sara zelf, als roman, is anders. In de eerste helft van het boek experimenteert Olde Heuvelt met allerlei technische, visuele aspecten van een tekst; met het lettertype en de lettergrootte, met het opknippen van de tekst en de woorden, met bladsprongen, lettertypes als handgeschreven tekst, smileys en andere emoticons. Het doet daardoor denken aan de gedichten van Paul van Ostaijen en inderdaad, deze technische ingrepen versterken de poëzie van het op zichzelf al poëtische verhaal. Het maakt het verhaal speels, avontuurlijk in de leeservaring zelf. Opvallend is dat Olde Heuvelt alleen in de eerste helft van het boek op deze wijze de vanzelfsprekende rechtlijnigheid van de romantekst doorbreekt en in de tweede helft, op een spaarzame emoticon na, het verhaal direct en to the point vertelt. Blijkbaar zijn spanning en vaart verhaaltechnisch niet te combineren met poëzie en speelsheid, moet je die emotionele aspecten eerder in het verhaal stoppen, op de rustigere momenten van de aanloop naar de ontknoping. Dat verhaal zelf doet denken aan Les Enfant du Paradis, de beroemde film van Marcel Carné uit 1945, omdat ook in Harten Sara een (soort van) circusgezelschap centraal staat, omdat in dat gezelschap zich een grote liefde voltrekt, die tussen Sara en Sem, maar vooral omdat de gebeurtenissen iets magisch hebben: heeft de illusionist Sem echte magische krachten? Kan hij hen onzichtbaar maken, hen laten vliegen? Heeft hij het Cabaret Gabarrou, een variètétheater, ooit verplaatst van het Vondelpark naar gangen onder Amsterdam, die trillen wanneer de metro over hen heen raast? En wie is Lisa? En wat is de rol van de Valsemunters? En tante Thérèse? En dan blijkt de vader van Sara meer te zijn dan de zuipschuit die hij aanvankelijk leek te zijn. Wie zijn ome Sjors en tante Marta? En wat is de “Grootste Illusie die de Wereld Ooit Heeft Gekend”, opgesloten in een klein doosje? Iedereen blijkt uiteindelijk anders, héél anders of een beetje anders, en de feiten hebben allerlei kleuren. En de Liefde tussen Sara en Sem… Of is het de liefde van Sara voor Beesje, een schepsel dat verbonden is met Sem en dat er alleen maar is wanneer Sem er niet is, maar die toch een zelfstandige entiteit lijkt te zijn, in ieder geval voor Sara. Is Beesje werkelijk of is het beeldspraak? Is elke Geliefde immers niet het beeld dat wij in de ander zien? Deze driehoeksverhouding ontwikkelt zich dramatisch, terwijl de rol van Sara binnen het Cabaret Gabarrou die van een katalysator lijkt, waardoor ook in die magische wereld dramatische ontwikkelingen plaatsvinden. Met veel taalgevoel weet Olde Heuvelt al deze ontwikkelingen samen te brengen in een uiteraard dramatisch einde. Hoewel… Einde? Harten Sara is een unieke roman: fris, leuk, dynamisch, in alle opzichten speels, van het taalgebruik tot de opbouw en afwikkeling van de plot. Een ongrijpbaar boek dat juist daardoor aantrekkelijk is, verrassend en spannend, verfrissend, vol (lees)avontuur. Harten Sara is uniek en daardoor, ondanks het begeleidende schrijven van de uitgever, voor de boekhandel moeilijk. Ik zocht het boek eerst bij Fantasy, toen bij Nederlandse literatuur, concludeerde een paar weken dat het blijkbaar toch nog niet was verschenen, en vond het uiteindelijk met hulp van een verkoopster bij de boeken voor Jong Volwassenen, “want de hoofdpersoon is een meisje van negentien”. Dat je een boek in meerdere categorieën kunt plaatsen, is voor de boekhandel blijkbaar te moeilijk. Harten Sara is uniek en daardoor zal het de lezers die willen worden meegesleurd in een spannend verhaal, niet liggen. Harten Sara is uniek. (Paul van Leeuwenkamp)