Ongrijpbaar mooie verhalen

De verhalen van Lydia Davis zijn in haar eigen land wereldberoemd onder intimi: Franzen, Eggers en andere beroemdheden zingen grote lof, maar het grote publiek leest ze niet. Recentelijk is een deel van haar verhalen ook in het Nederlands uitgegeven: ook hier weer veel lof, maar die gaat dan wel vaak gepaard met de opmerking dat deze verhalen alleen geschikt zijn voor 'fijnproevers'. Nou ja, dat laatste weet ik niet. Ik weet wel dat ik zelf het merendeel van deze verhalen geweldig vond, en dat ik deze bundel hoog in mijn 'verhalenbundel top tien' zou hebben gezet als ik zo'n top tien zou hebben gehad. Maar ik kan niet goed uitleggen waarom: die verhalen zijn zo origineel, zo ongrijpbaar en vaak zo mysterieus dat ik meestal niet eens begrijp waarom ik ze mooi vind. De verhalen zijn heel wisselend van lengte: meestal heel kort (soms beslaan ze nauwelijks een bladzij, soms zijn ze niet langer dan een of twee regels), soms enkele tientallen bladzijden lang. Ze zijn ook wisselend van onderwerp: filosofische en dichterlijke beschouwingen worden afgewisseld met verhalen over Marie Curie, verhalen over mislukte liefde worden afgewisseld met verhalen over vluchtig geluk. Een van de mooiere verhalen gaat over Kafka, die eindeloos aarzelt in de keuken over wat hij zal gaan koken voor een vrouw die hem bezoekt. Elke keuze (bietensalade of juist niet? Voorgerecht of juist niet?) is voor hem ingrijpend en vervult hem van een inderdaad Kafkaeske levensangst, die door Davis prachtig voelbaar wordt gemaakt. Ook heel mooi is een verhaal waarin een vrouw vergeefs probeert Beckett te lezen, en blijft haken aan die zo weerbarstige taal van Beckett: ze stokt, ze komt niet vooruit, ze krijgt het gevoel dat ze alles slecht ziet en slecht denkt en slecht zegt. Precies het gevoel dat Beckett poogt over te brengen: Davis maakt dus een verhaal over het lezen van Beckett in de stijl van Beckett. De meeste verhalen van Davis zijn eigenlijk een soort haiku's: ze bevriezen een moment dat ons normaal gesproken zou ontgaan, een stemming, een nauwelijks begrepen gedachteflard, een dichterlijke of filosofische inval. Hoe de tijd even helemaal stil staat als je kijkt naar je baby, die lacht naar een schilderij omdat hij denkt dat het schilderij naar hem kijkt. Hoe je soms vergeefs kunt proberen je eigen liefdesgevoel te ontleden en 'de waarde' ervan te bepalen. Hoe je, als je uitroept 'ik wil je nooit meer zien!', woorden gebruikt die je niet meent en die veel kapot maken, terwijl je op zo'n moment toch niet zonder precies die woorden kunt. Hoe je, terwijl je hele wereld behoorlijk aan het instorten is, ineens kunt worden overvallen door een vluchtig gevoel van lichtheid en geluk. Hoe je eindeloos kunt mijmeren door een ver geluid bij een mistige kust. Hoe je kunt mijmeren over jezelf als een betere persoon, zonder daarvan echt een betere persoon te worden. Hoe je dag in dag uit plezier en troost kunt beleven aan de Marie Tyler Moore-show, en je vervolgens kunt verwonderen over dat plezier en die troost. Tja, ik kan het dus niet uitleggen. Zelf vond ik het prachtig en ook verslavend (al moet je niet te veel verhalen achter elkaar lezen), want ik hou wel van Kafka en van haiku's en van mysterieuze verhalen zonder plot. Ik hou wel van die merkwaardig onthechte sfeer. Maar ik weet niet precies waarom, zoals ook de personages van Davis nooit het 'waarom' kunnen vatten. Het maakt mij ook niet uit: ik heb met veel plezier gemijmerd en mij verwonderd dankzij deze verhalen, en ik weet zeker dat ik dat over een paar jaar (door ze te herlezen) weer ga doen.