Herinneringen van iemand die zich niets herinnert

Ik heb alle boeken van Torgny Lindgren gretig gelezen, soms zelfs meerdere keren. Dus ook zijn laatste boek las ik meteen. En ja, het was weer prachtig. Het is deze keer niet zomaar een roman of verhalenbundel, maar een boek over herinneringen van Torgny Lindgren zelf. Maar ja, het is niet zomaar een autobiografie: daarvoor verweeft Lindgren zijn vertellingen te veel met dubbele bodems, raadsels en verzinsels. Het zijn de herinneringen van iemand die zegt zich niets te herinneren. Het zijn de waarheden van iemand die zegt dat al het geschrevene vervalsing is en moet zijn. Het zijn de levensgeschiedenissen van iemand die zegt dat elke levensgeschiedenis te raadselachtig is om goed na te kunnen worden verteld. Het boek wordt aangeduid als 'roman', als fictie dus en niet als realistische autobiografie, en bovendien zegt Lindgren geregeld dat zijn leven niet de eenheid en samenhang is die kenmerkend is voor een roman. Vandaar dus dat hij ons een reeks vrij fragmentarische schetsen voorschoteld, vol met prachtige verhalen over Lindgren en zijn familie en vol schitterende uitspraken over literatuur en kunst, maar zonder duidelijke slotsom of conclusie. En precies dat is de bedoeling: niet voor niets spreekt hij over 'Een zachte prikkeling van wat me door mijn leven gedragen heeft: achteloze verwondering'. Juist die zachte prikkeling van argeloze verwondering is wat hij wil overdragen met deze zo raadselachtige schetsen. Alles bij Lindgren staat dus in het teken van verwondering en niet-weten, zonder dat het ooit heel zwaar wordt. Want ook zware onderwerpen (dood, ziekte, lijden, verlies van dierbaren) worden met een wonderlijk lichte en laconieke toon verteld. Op een toon van: het heeft allemaal geen doel en geen begrijpelijke zin, maar ja, het is zoals het is. Er staat een werkelijk prachtig, al dan niet fictief, gesprek in het boek tussen Torgny en zijn stervende moeder: een gesprek vol lichtheid, pauzes, stiltes, omtrekkende bewegingen. Het gaat niet op zwaarwichtige wijze over dood en leven, maar op lichte wijze over hoe de kern van leven en dood ons altijd weer ontgaat. Want die kern is in wezen altijd onkenbaar en spoorloos. En, zoals Lindgren in een ander verhaal zegt: 'Spoorloos zijn is een zijnstoestand die zijn gelijke niet kent [...]. De spoorloze dwaalt rond in de haarfijne kier tussen verbeelding en werkelijkheid, bereikbaar en onbereikbaar, onveranderlijk en tegelijk onderworpen aan alle mogelijke mirakels'. Fascinatie voor het onkenbare en spoorloze, gevoed door argeloze verwondering, en dat alles gevat in lichtvoetig, elegant en laconiek proza. Dat is naar mijn idee waar het bij Lindgren steeds om draait. Ik zal ook dit boek van hem nog meerdere malen herlezen.