Een zeldzaam vloeiend geschreven reis van de geest

Claudio Magris geldt al jaren als Nobelprijskandidaat, en ik heb ook meerdere boeken van hem. Maar om de een of andere reden kwam ik er nooit aan toe om er eentje te lezen. Nu echter vond ik dat het toch eens tijd werd om "Donau" uit de kast te rukken, zijn klassieke reis uit 1986 langs de Donau en al zijn culturen, historie en veelvormige pracht. Al was het maar ter mentale voorbereiding op mijn fietsvakantie in Oostenrijk. En verdorie, wat een boek, mensen. Als lezer word je ten eerste getrakteerd op een enorme hoeveelheid anekdotes en beschrijvingen van historische of contemporaine personen, voorvallen, denkbeelden, natuurlandschappen en cultuurlandschappen die allemaal te maken hebben met de oorden die de Donau doorkruist. Adembenemende beschouwingen over Canetti, Kafka, Roth, Heidegger, Celine, Wittgenstein en Freud worden afgewisseld met al even adembenemende beschouwingen over historische figuren of kunstenaars en schrijvers wier naam ik nog nooit had gehoord. En dat alles wordt weer doorsneden met ladingen werkelijk beeldschone zinnen over de indrukken die Magris opdoet in Wenen, Boedapest, Boekarest, het Roemeense landschap, de Hongaarse volksaard, de Habsburgse mentaliteit, de Bulgaarse geschiedenis, en meer. Aldus sleepte Magris mij helemaal mee met een boek dat even meanderend lijkt te willen zijn als de Donau zelf, en even pluriform en vol chaotische verscheidenheid als de culturen en de geschiedenis van alle landstreken waar de Donau doorheen stroomt. Bovendien een boek dat begint en eindigt met een werkelijk prachtig opgeroepen sfeer van onzekerheid en onduidbaarheid: "Donau" begint met een even vermakelijke als filosofisch- poëtische beschouwing over de onmogelijkheid om de exacte bron van de Donau precies te bepalen, en eindigt met een al even stemmige beschouwing over de ongrijpbaarheid van de zee waarin de Donau uitmondt en de onmogelijkheid die monding te vinden. Dat, in combinatie met Magris' vele meanderende zinnen over de leegte en het niets en de ongrijpbare chaos die volgens hem in de historie en de vele culturen rondom de Donau zo'n bepalende rol speelt, maakt van "Donau" een ongelofelijk inspirerende geografische, historische EN geestelijke reis zonder exact begin en zonder exacte aankomst. Daardoor is het als reisboek naar mijn smaak erg rijk. Maar nog rijker is het als filosofisch en poëtisch boek, omdat het door zijn stijl en zijn filosofische diepgang zo fraai de eindeloze onzekerheid voelbaar maakt die ons leven kenmerkt, en omdat zijn schitterende zinnen ons door hun zo fraaie ritme voor even met die onzekerheid en chaos verzoenen. Een mooie reis kortom, langs vele intrigerende landschappen, culturen, personen en denkbeelden. Maar vooral een mooie reis in de geest, zonder exact begin en zonder exact eind, grillig en meanderend ongrijpbaar, vol prachtige zinnen, en met een stijl en toon die mij voor de duur van het boek vol vreugde en met enige verzoening deed mijmeren over de ongrijpbaarheid van mijn eigen bestaan.