Slopende leeservaring met louterend effect

Gezien de hier al verschenen recensies, die ik grotendeels onderschrijf, houd ik het kort. De Welwillenden is een uitdagende, soms slopende, leeservaring, eindigend met wat ik, haast ongepast in de context, een louterend gevoel zou willen noemen. Het is doorstaan: de bijna duizend bladzijden met heldere, meanderende, gedetailleerde, beeldende beschrijvingen van de soms op het ridicule af voortslepende intriges tussen de hoge officieren en bureaucraten aan Duitse zijde, de eindeloze marsen door Midden- en Oost-Europa, het opjagen, afslachten en vernietigen van Joden, de verklarende theorieën achter deze misdaden, variërend van koele rationaliteit tot het zelfhaat, namelijk het doden van wat het Duitse volk diep in haar eigen ziel haat, de overwinningen, de stagnatie en de terugtocht, de retoriek van de Leider, de decadentie tot op de laatste uren, het lot van vrouwen en kinderen en al die andere dingen waaruit de tweede wereldoorlog vanuit het perspectief van de welwillende Duitsers heeft bestaan. Bij het dichtslaan van het boek na twee maanden lezen, onderbroken door andere, lichtere boeken, had ik het gevoel in één klap het totale beeld te hebben, het idee nooit meer de behoefte te hebben om over de tweede wereldoorlog te lezen.