Gliese 876d inspireert en fascineert

Het is voor de liefhebber van korte speculatieve fictie elk jaar weer uitkijken naar de nieuwe EdgeZero bundel. Verhalen die het jaar daarvoor werden ingezet voor een wedstrijd, of die gepubliceerd werden, kunnen dan meedingen naar wat je een <em>best of the best</em> wedstrijd zou kunnen noemen. Auteurs zenden hun werken zelf in, waarna een jury ze na lezing een rangschikking geeft. Vervolgens krijgt alleen het beste verhaal van een auteur een plaatsje in het boek, tot een bepaald aantal woorden of pagina’s bereikt is. Auteurs die samen een verhaal publiceren, worden als een nieuwe auteur gezien en zo slagen sommigen er handig in om meermaals in de bundel terecht te komen. Het boek is gratis te downloaden op <a href="http://www.edge-zero.com/">de website van EdgeZero</a>. Wat me meteen opviel, was dat de editie van dit jaar veel dikker is dan voorgaande jaren. Iets meer verhalen, maar vooral gemiddeld een flink hoger aantal woorden en pagina’s per verhaal. Ze allemaal lezen duurde dit jaar dan ook heel wat langer. Maar geen liefhebber van het genre die daar een probleem mee heeft natuurlijk :-) Omdat het boek dikker is, is mijn recensie ook wat langer geworden. Mijn excuses aan wie in deze <em>clickbait</em>tijden niet meer het geduld heeft om zo lang eenzelfde tekst te lezen zonder wegkliklinks. De meeste auteurs zijn oudgedienden. De dag dat namen als <strong>Tais Teng</strong>, <strong>Mike Jansen</strong>, <strong>Anaïd Haen</strong>, <strong>Django Mathijsen</strong> of <strong>Jaap Boekestein</strong> niet in de bundel staan, bevinden we ons vast zelf in een postapocalyptisch scenario in plaats van erover te lezen. Jaarlijks hopen we ook nieuwe namen terug te vinden, zodat we ons kunnen verheugen op de nodige vernieuwing en verjonging. Ik denk dat ik nooit eerder iets van <strong>Esther Wagenaar</strong> in EdgeZero zag, en ook <strong>Rob Geukens</strong> en <strong>Mark Groenen</strong> klinken nieuw. Ook dat doel van EdgeZero lijkt dus bereikt. Tijd om de inhoud en de kwaliteit onder de loep te nemen. Zoals de titel van de recensie al verraadt, is er iets aan de hand met Gliese 876d. Twee auteurs lieten zich inspireren door deze planeet, wat een opvallende toevalligheid is. Deze planeet, op zo’n 15 lichtjaar van ons, is met een gemiddelde temperatuur van 350 graden niet leefbaar, maar <strong>Wouter van Gorp</strong> en Mike Jansen vonden dat beiden geen punt en laten vrolijk mensen op de planeet rondhuppelen. Los daarvan schreven ze wel allebei een verhaal dat mij uitermate kon boeien. Achteraan de bundel staat wat achtergrond bij elk verhaal, en over <em>De put, de weg en de sterren</em>, dat is het Gliese-verhaal van Mike Jansen, staat te lezen dat dit “in Waterloper 2020 in de eerste ronde struikelde over fervent fantasyminnende juryleden en derhalve slechts een 28ste plek wist te veroveren”. Ik ben zelf een sciencefictionminnend persoon, en ik ben altijd geneigd die verhalen beter te waarderen dan elfjes- en drakenfantasy. Het mag dan ook niet verbazen dat ik het met de milde kritiek van Mike Jansen eens ben. Zowel dit verhaal als <em>Tussen Hemel en het Zand</em>, dat is dan weer het Gliese-verhaal van Wouter van Gorp dat in dezelfde wedstrijd 7de werd, horen wat mij betreft heel hoog te eindigen. In mijn persoonlijke rangschikking had ik verder ook nog 5 sterren veil voor <em>Rouw in 3D</em> van <strong>Wendy Torenvliet</strong>. Dit is een verhaal waarin emotie en technologie perfect in balans zijn. Tussen deze drie verhalen een allerbeste kiezen vind ik moeilijk, maar ik denk dat <em>Tussen Hemel en het Zand</em> het meest compleet is en dat dit verhaal de trofee van beste verhaal dan ook verdient, gevolgd door <em>Rouw in 3D</em>. Als ik de punten bekijk die alle juryleden van EdgeZero samen aan het verhaal gaven, dan komt <em>Tussen Hemel en het Zand</em> niet verder dan een (gedeelde) 41ste plaats en <em>Rouw in 3D</em> strandt op plaats 32. Daar ben ik het dan ook helemaal niet mee eens! Meer nog, nog nooit ben ik het zo grondig oneens geweest met de jurybeoordeling als dit jaar, zoals verder nog zal blijken. Net onder de drie beste verhalen, vind ik <em>Zwanenzang</em> van <strong>Kelly van der Laan</strong> thuishoren. Ik beloonde het met 4,5 sterren. Een bijzonder origineel verhaal binnen een iets minder origineel concept dat aan Avatar doet denken. Maar het is de menselijke twist die het verhaal boven het concept doet uitstijgen. Een aantal verhalen vond ik 4 sterren waard. De opener <em>Uit de bocht gescheurd</em> van <strong>Frank Roger</strong> hoort daarbij, waarin het ruimte-tijdcontinuüm mooi wordt ontwricht. Ook <em>Hildernisse: een documentaire</em> van Mark Groenen is viersterrenorigineel. Het gaat over een roos die plots opduikt en mensen in haar ban brengt. Het originele ligt in de vormgeving. Het verhaal is opgebouwd als een documentaire met interviews. Een schot in de … ahum … roos. <strong>Hay van de Munckhof</strong> is de grapjas van het jaar met het kortste verhaal, dat hij <em>Te lang</em> noemde. Maar het is een mooi, hoopgevend verhaal dat ik zeer wist te waarderen. Verder vond ik ook <em>Retrometheus</em> van <strong>Paul Harland</strong> &amp; Mike Jansen, in zijn originele versie daterend van 1991, leuk maar enigszins voorspelbaar. <em>Pake Pollok</em> van <strong>Joost Uitdehaag</strong> is een goed geconstrueerd verhaal over de macht van de grote internetgiganten, en het idee van de vijf A’s is mooi gevonden. Ik vond de afloop wat naïef maar dat mocht de pret niet drukken. Tenslotte vond ik ook <em>Mirage</em> van <strong>Maarten Luikhoven</strong> vier sterren waard. Heel sfeervol vond ik dit. Op Hebban kan het niet, maar voor mezelf werk ik met halfjes om verhalen en boeken te quoteren, en dus heb ik ook nog twee verhalen 3,5 sterren gegeven. Dat zijn <em>Regatta van Duizend Glinsterende Kathedralen</em> van Jaap Boekestein, dat vorig jaar een vierde plaats haalde bij de Harland Awards, en <em>De Vulkaantemmers van Hoog-Holland</em> van Tais Teng &amp; Jaap Boekestein. Dat laatste verhaal bevatte trouwens opvallend veel spelfouten. Toch gek voor een verhaal dat al gepubliceerd is. Dat laatste verhaal brengt me ertoe iets te zeggen over de onderwerpen in deze bundel. Die zijn altijd wel afwisselend, maar toch is dit jaar de klimaatgeïnspireerde dystopische fictie met Nederland als centrum van de gebeurtenissen opvallend vaak aanwezig. Hoewel ik totaal niet hou van genreaanduidingen die op “punk” eindigen, vallen deze verhalen wel binnen het door Tais Teng bedachte ziltpunkgenre. Het is waarschijnlijk zo dat de groeiende aandacht voor de klimaatproblematiek dit genre een boost geeft, en dat zie je dan hier weerspiegeld. Los van het klimaat, valt me op dat de rol van Nederland heel vaak twee terugkerende elementen bevat: Nederland is een dominante speler op wereldvlak geworden, een rol die het ooit speelde maar al een aantal eeuwen kwijt is, en de EU moet het vaak ontgelden als Grote Boosdoener. Als Vlaming lees ik dat voor een stuk als buitenstaander, en daarom heb ik het gevoel dat de Nederlanders met een aantal onverwerkte trauma’s en ergernissen worstelen. Het klimaataspect in die verhalen vind ik boeiend, maar die expansiedrift en de politieke elementen vind ik alleen maar irritant en daarom kan ik nooit ten volle van zulke verhalen genieten. Iets vergelijkbaars vind je ook vaak terug in Amerikaanse fictie en daar ergert me dit evenzeer trouwens. Ik hou persoonlijk nu eenmaal meer van verhalen waarin het hedendaagse politieke landschap en nationalistische sentimenten niet doorsijpelen. Drie sterren geef ik doorgaans aan verhalen die me nog voldoende weten te boeien, maar waarvan ik vind dat er meer in zat. Vaak zijn ze goed aangezet, maar stranden ze naar het einde toe in een onduidelijk einde, of blijkt het onderwerp dan toch te weinig uitgewerkt in verhouding met de goede aanzet. Voor deze editie vallen hieronder: <em>De Jagers en het smalle huis</em> van Rob Geukens, <em>Een tijdelijk probleem</em> van <strong>Guido Eekhaut</strong>, <em>Kinder Surprise</em> van <strong>Debby Willems</strong> en <em>Het paradijs</em> gevonden van <strong>Johan Klein Haneveld</strong>. Wat nog rest, zijn de verhalen waar ik niks aan vond. Die zijn er in dit soort bundels helaas altijd. Ik gaf ze 1 of 2 sterren. Dat zegt niks over de kwaliteiten van de auteurs. Alleen klikte het niet tussen mijn smaak en het verhaal in kwestie. In volgorde van opname in de bundel (en dus niet van waardering) zijn dat: <em>Niet Hitler …</em> van Django Mathijsen &amp; Anaïd Haen (het springertje deed me erg denken aan de stapper uit <em>The Long Earth</em>-serie), <em>Een aria in het Huis der Stilte &amp; andere opera’s</em> van <strong>Roderick Leeuwenhart</strong> &amp; Tais Teng (scoort heel hoog bij de EdgeZero-jury maar mij boeide het totaal niet; deze week las ik <em>De heren XVII</em> van Roderick Leeuwenhart en daar heb ik dan weer wel erg van genoten), <em>Onvoltooid</em> van Esther Wagenaar, <em>De Incunabel van Asgard</em> van <strong>Michael Blommaert</strong> &amp; Mike Jansen, <em>Muizenoortjes en tiara’s</em> van <strong>Roelof Goudriaan</strong> &amp; Tais Teng, <em>De Nonnen van het Halve Gezicht</em> van <strong>Sigrid Lensink-Damen</strong> (ik begreep het waarom van dit verhaal niet), Dochter van de Aardstroom van <strong>Jan J.B. Kuipers</strong> (een verhaal met potentieel maar ik miste een gedegen inleiding waardoor ik moeilijk grip kreeg op wie wie is en wat wat) en <em>Een winterlied voor trol en langeleik</em> van Tais Teng (de hoogste plaats bij de EdgeZero-jury maar niets voor mij). (Ter informatie: wie de smaak van het korte verhaal te pakken heeft, kan altijd terecht op de pagina <a href="https://www.hebban.nl/spot/fantasyclub/nieuws/overzicht-nederfantasy-korte-verhalen-2">Nederfantasy Kortverhalen</a> hier op Hebban, waarop ik probeer snelkoppelingen te plaatsen naar zoveel mogelijk korte verhalen die gratis online te lezen zijn.)