… Actuele thema’s in fictie gegoten…

De Stem - Jessica Durlacher “… goede mensen zouden we zijn, rechtvaardige mensen…” De ‘ondertitel’ van deze roman (p.211-p.342) doet me meteen aan een ander boek denken, handelend over de Tweede Wereldoorlog. Ligt hier ook een link naar die tijd? Of is het de onderliggende familiegeschiedenis die meespeelt? De Ik-persoon Zelda is met haar man Bor (Balthazar) Wagschal en hun drie kinderen voor een korte vakantie in New York. Dat bezoek heeft een diepe impact op hun leven, het is niet alleen hun huwelijk op nine/eleven, maar de aanslag die ook bij veel lezers nog helder op het netvlies staat. Het is een intense beschrijving van hoe die aanslag door mensen moet zijn ervaren, door mensen die er toevallig waren, die er woonden, die hielpen… hoe die door dit gezin is gevoeld… een verstikkende geur…. een verstikkende sfeer…. Wat een bizar begin van hun huwelijk, dat Bor Joods had willen bezegelen, op de daktuin vlakbij de Twin Towers…. Dit eerste deel is sterk in de beschrijvingen van de omgeving en van de omstandigheden. Het is een sfeerbeeld van de tijd waarin we de roman moeten plaatsen. Vanuit dit verleden springt het verhaal over naar de actualiteit, naar de inauguratie van de nieuwe president van de VS. Daar ziet het gezin iets op teevee en via dit concrete beeld associeert het verhaal naar de gebeurtenissen uit het verleden. De herinneringen van Zelda zijn niet chronologisch, het zijn flarden, belangrijke flarden verknoopt ze met sensaties, met gevoelens, met beelden en geluiden. Na de gebeurtenissen in New York was: “… nieuw en anders, synoniem met vijandelijk en meedogenloos…”(p.50) De Poolse nanny van het gezin heeft ontslag genomen en nu staat Zelda voor de beslissing om Amal, een asielzoekster aan te nemen. Maar: “… durfde ik een moslima in dienst te nemen voor mijn Joodse kinderen…” (p.114) Het confronteert Zelda met een moreel appel. Wat deed haar beslissen? Een tot generositeit en liefde omgebogen vorm van jaloezie? Of was het waarachtig en nobel (zoals de ondertitel van de roman vermeldt). Amal komt en past twee keer per week op. Als zij Sam van pianoles haalt, zingt ze met zijn begeleiding. Dan blijkt ze een ‘gouden’ stem te hebben. Ze besluiten om Amal op te geven voor de Stem, een populaire talentenshow op teevee. De twee verhaallijnen van het boek worden gescheiden (als terloops) weer gegeven. Zelda en haar gezin, samen met Amal, met daarnaast de lijn van Philip (oudste zoon van Zelda) en Kevin. Je vraagt je als lezer wel af wat deze laatste lijn te betekenen heeft? Er blijven verhaallijnen hangen, maar die worden wel degelijk later weer opgepakt. Tijdens het eerste optreden van Amal neemt ze publiekelijk afstand van haar religieuze normen en waarden en werpt zich op als vrijheidsstrijdster voor de onderdrukte moslim vrouwen. Dan volgen spannende tijden, niet alleen voor haar ook voor het gezin. Bor verdedigt zijn opvatting dat hij uit-het-geloof is gegaan, omdat het geloof elke rationele grondslag mist. Als God niet bestaat, hoef je zeker uit zijn Naam niet te doden, dat mist alle recht. Dus een fatwa uitspreken tegen een ‘talent’ is not-done. Het verhaal krijgt door de vooruitwijzingen en de cliff hangers een oplopende spanning. De personages krijgen diepgang door een vorm van filosofische, psychologische beschrijvingen. Je stapt als lezer steeds dieper in het verhaal. Op een emotionele, indringende wijze wordt de apotheose beschreven. De losse eindjes van het verhaal worden mooi ingeweven tot een samenhangend geheel. Het verhaal is ingenieus geconstrueerd. Veel gebeurtenissen lijken gekoppeld te zijn aan de realiteit. Hoeveel Ayaan Hirsi Ali zit er in dit verhaal verweven? Waarom moet ik aan Theo van Gogh denken? Is het tuinhuis het Achterhuis? (p.223) Is de inauguratie van Obama model voor de inauguratie van de president in het boek? Mooie beschrijvingen en beelden werkten voor mij ook wel belemmerend in de vaart van het boek. Het is te breedvoerig. De lezer hoefde niet direct actief mee te denken, mag wel vragen stellen, maar het verloop was redelijk voorspelbaar… gelukkig naar het eind van de roman werd er spanning opgebouwd. 3 sterren