De linkerhand van het duister, Ursula le Guin

Ursula le Guin, de linkerhand van het duister Ik heb de boeken van Ursula le Guin pas leren kennen na haar dood in 2018. Er stond toen een paginagroot artikel in de krant met veel lof over haar werk waardoor ik meteen op zoek ging naar boeken van haar hand. Vrijwel al haar boeken zijn uitverkocht, maar gelukkig kon ik bij boekwinkeltjes.nl nog een aantal titels vinden. Ik ben begonnen met de boeken van de Aardzee cyclus en verschillende wat kortere verhalen en ik vond die heel bijzonder. En nu heb ik net "de linkerhand van het duister" gelezen, ik ben er diep van onder de indruk. Deze roman is in 1969 en 1970 bekroond met de belangrijke Nebula Award en de Hugo Award, als de beste SF-roman van het jaar. Nu, pakweg 50 jaar later, is deze roman nog net zo belangrijk en toonaangevend. Ik zeg speciaal roman en niet SF-roman,  omdat dit verhaal zich weliswaar in een verre toekomst afspeelt, en op een andere planeet dan onze aarde, maar het SF-aspect is niet het hoofdonderwerp van het boek, maar deze afwijkende tijd en plaats geven Ursula le Guin de mogelijkheid om een wereld te scheppen met andere waarden en gewoonten dan de onze, zelf noemt zij dit een "gedachtenexperiment". Met de bewoners van de in een ijstijd levende planeet Gehten  schept zij een wereld die op belangrijke punten radikaal afwijkt van de onze, de bewoners zijn volkomen aan de ijskoude temperaturen op deze planeet aangepast en zijn bovendien tweeslachtig en niet permanent seksueel aktief. Het is een wereld die geen verschil kent tussen mannen en vrouwen. De mensen op Gethen kennen een allesoverheersende  maandelijkse periode van "bronst" die zij kemmer noemen, in deze periode vindt er een sterke hormoonstijging  plaats waardoor  er lichamelijke veranderingen plaatsvinden, de geslachtsdelen zwellen of krimpen alnaargelang het voorspel verhevigt, en de in kemmer zijnde  partners nemen, geprikkeld door de verandering, óf de mannelijke, óf de vrouwelijke seksuele rol aan, welke van de twee dat zal worden weten zij niet, daar kunnen zij zelf geen invloed op uitoefenen.  Dat betekent dat elk persoon zowel de moeder als de vader van meerdere kinderen kan zijn. Deze tweeslachtigheid heeft grote invloed op de manier van leven. De bewoners van de planeet leven in een soort van stamverband die zij haarden noemen  en kennen geen oorlog , het"in kemmer-zijn" wordt volledig gerespecteerd en ten volle beleefd, er zijn "kemmerhuizen" waar men een partner kan vinden. Rivaliteit onderling wordt gekanaliseerd in een vorm van maatschappelijk goedgekeurde agressie die "shigrethor" genoemd wordt, een complexe vorm van conflictoplossing waarbij het niet gaat om uitoefenen van macht, maar waarbij het gaat om prestige en eer, het voorkomen van gezichtsverlies door rituelen en stilering. Genli Ai is door  de "Oecumene", een samenwerkingsverband van door "ons soort" (mannen en vrouwen) mensen bewoonde planeten als gezant naar de planeet Gethen gestuurd om te kijken of zij zich willen aansluiten bij de Oecumene. Hij is met zijn luchtschip geland in Karhide, een van de twee grotere landen op de planeet en heeft zich via de eerste minister Estraven met zijn verzoek tot de koning gericht, deze wijst een samenwerking af en Genli Ai reist met zijn verzoek naar Orgoreyn, het andere grote land op Gethen. Minister Estraven die overtuigd is van het belang van samenwerking met de Oecumene en het kontakt tussen Genli Ai en de koning heeft voorbereid, wordt als verrader aangemerkt  en moet halsoverkop Kartide verlaten, hij vlucht naar Orgoreyn waar hij Genli Ai weer tegenkomt. In het begin leest het boek niet echt gemakkelijk omdat je, net als Genli Ai, gekonfronteerd wordt met allerlei gebeurtenissen, zaken en woorden die je niet onmiddellijk begrijpt, maar toch blijf je geboeid. Naarmate het verhaal zich verder ontwikkelt en je meer meemaakt van het leven in de ijzige koude, realiseer je je  dat Genli Ai vooral moeite heeft om het andersoortige van de mensen van Gethen te onderkennen en te accepteren. De relatie tussen Genli Ai en Estraven ontwikkelt en verdiept zich gedurende een  noodgedwongen vlucht van enkele weken door een  volkomen verlaten ijswoestijn... Het bijzondere van dit prachtige boek is dat Ursula le Guin het verhaal van het leven op deze planeet laat zien vanuit de personages van Genli Ai en Estraven, ieder met een heel eigen stem en toon, de stem van Genli Ai is wat cerebraal en afwerend, de stem van iemand die buiten zijn comfortzone is. De stem en toon van het personage Estraven is van grote distinctie en van tijd tot tijd diep ontroerend. Hun verhalen worden  afgewisseld met prachtige geschreven legenden die een dieper inzicht geven in het leven op deze koude planeet Gethen. Een werkelijk fantastisch en bij vlagen diep ontroerend verhaal over elkaar niet echt begrijpen en onbewust elkaar niet accepteren, over betekenis van seksualiteit, over verraad en trouw, over waarachtige menselijkheid en tragiek en uiteindelijk over vriendschap. ...."En toen zag ik het weer, en dit keer voorgoed, wat ik altijd had gevreesd te zien, en wat ik had voorgewend niet in hem te zien: dat hij zowel vrouw als man was. Elke noodzaak de bronnen van die angst te verklaren viel weg, gelijk met de angst zelf: waarmee ik achterbleef was het feit dat ik hem eindelijk aanvaardde zoals hij was. Tot dan had ik hem afgewezen, had ik hem in zijn eigen realiteit geweigerd"... Een boek dat me nog lang zal bijblijven, zeer de moeite waard!