Het verleden als spiegel voor het heden

Erg sterk hoe Colson Whitehead hyperrealistische gruwelen combineert met magisch-realistische lyriek. Het geeft 'The Underground Railroad' (2016) een metaforische lading over de verwantschap tussen vroegmoderne industrialisering en de slavernij. Hoe de Amerikaanse droom gebouwd is op het vergoten bloed van tot slaaf gemaakten; een nalatenschap die zowel imposant groots is als onbevattelijk gruwelijk. Elke keer dat protagoniste Cora zich realiseert wat er van haar is afgepakt en hoe weinig kansen zij heeft om haar lot te keren, komt haar existentiële onvrijheid opnieuw als een mokerslag binnen. De roman volgt dan ook haar groeiende bewustzijn van iemand die hoe meer kennis zij vergaart, hoe meer zicht zij krijgt op een ongelijke positie in alle facetten van haar bestaan. Waar gewoon je vrije zelf zijn politiek wordt en witte mensen zich liever bezighouden met een protofascistisch klik- en opsporingssysteem dan met universele rechten. Ook knap hoe Whitehead 'subtielere' vormen van rassenongelijkheid aankaart door lacunes te tonen in zogenaamde vrije staten. Of plekken waar Cora verraderlijk proeft aan bewegingsvrijheid, terwijl ze tegelijkertijd nooit ontkomt aan onderhuidse vormen van onderdrukking als misrepresentatie of eugenetica. 'The Underground Railroad' (2016) is zo'n historische roman die dat verleden dichtbij brengt en vooral veel leert over onopgeloste contemporaine issues.