Simon Vestdijk - Kind Tussen Vier Vrouwen

Leesjaar 14 mei 2021 Simon Vestdijk – Kind Tussen Vier Vrouwen De Bezige Bij (Amsterdam) 1994 Al zeker twintig jaar staat Kind Tussen Vier Vrouwen van Simon Vestdijk keurig voor de Anton Wachter boeken in mijn boekenkast. Het bleef ongelezen, omdat ik de Anton Wachter cyclus al gelezen had en dit een soort prelude of eerder werk met hetzelfde verhaal zou zijn. Ik had het boek aangeschaft met het oog op volledigheid, maar dat is nogal een uitdaging bij Vestdijk. Zijn boeken vergen de volle concentratie, zeker als ze, zoals dit boek, een flinke omvang hebben. Ik ben er ooit in begonnen bleek uit de bladwijzer die is blijven steken bij hoofdstuk II op pagina 50. Ik heb nu eindelijk de tijd en de concentratie gevonden om het boek in zijn volle omvang tot mij te nemen. Kind Tussen Vier Vrouwen is de eerste roman die Vestdijk schreef. Uitgevers vonden het te dik, het bleef in de la liggen tot na het overlijden van de veelschrijver. Hij hergebruikte later delen van dit verhaal voor de Anton Wachter romans. Personages en gebeurtenissen komen in die boeken ook letterlijk terug. Tussen de kaften doet Vestdijk de jeugdjaren van Anton Wachter uit de doeken. Het verhaal is sterk gebaseerd op zijn eigen jeugd. Anton is een kwetsbaar, angstig bleekneusje, die als enig kind opgroeit met vader en moeder en een dienstmeid. Dat zijn de eerste twee vrouwen uit de titel. Hij probeert aansluiting te vinden bij andere kinderen. Dat stuit op allerlei problemen, zo niet voortvloeiend uit zijn eigen bezwaren, dan wel uit die van zijn ouders. Op school blinkt hij uit, wat hem ook op de nodige pesterijen komt te staan. Hij wil er graag bij horen, maar wordt steeds teruggeworpen door zijn fysieke dan wel mentale kwetsbaarheid. Zo slaagt hij niet als voetballer en oprichter van zijn eigen voetbalclub, omdat hij wegens zijn broze gezondheid van de dokter niet meer mag voetballen. Een vechtersbaas is hij, tot teleurstelling van met name zijn vader, ook al niet. Hij bijt lastig van zich af en gaat hij het gevecht wel aan, dan is het met kleinere jongens. Daar is dus ook geen eer te behalen. Wie zei dat opgroeien makkelijk is? Meisjes worden steeds interessanter. De kennis en interesse van Anton groeit binnen het verhaal met hem mee. Weet hij eerst helemaal niets over de fysieke verschillen tussen jongens en meisjes, aan de hand van naakten die hij in musea, op afbeeldingen en bij zijn tekenende oom onder ogen krijgt en de verhalen die hij van vriendjes hoort, raakt hij steeds meer op de hoogte van de wondere wereld van de liefde. Zijn ouders en de leraren op school vormen het slot op de deur. Zij waarschuwen voor allerlei fysieke narigheid als er alleen al aan de eigen geslachtsdelen wordt gedacht, laat staan aan die van het andere geslacht. Gedurende het verhaal wordt het Anton duidelijk, onder andere door de interventie van een arts, dat de ooievaar geen baby’s brengt en dat er geen ruggemergstering bestaat als consequentie van onzedige gedachten. De twee andere vrouwen waartussen de jonge Anton zich begeeft zijn de meisjes waar hij zijn kalverliefde op botviert. Dat blijft allemaal keurig platonisch en de liefde blijkt niet wederzijds. Een bekende pijnscheut door de puberende hartstreek. Vooral het ijsprinsesje Ina Damman, waar Anton als een iets te aanhankelijke puppy achteraan huppelt, geeft hem een flinke knauw, als ze laat doorschemeren dat ze hem maar een vervelend kereltje vindt. Au! Terecht of onterecht ongelezen? Ik begrijp dat de uitgever in 1933 niets zag in het publiceren van deze roman. Het is een te dik boek dat met de kennis van nu, dat het later door Vestdijk werd omgebouwd tot wat de Anton Wachter cyclus is geworden, beknopter had gekund door het als eerste, tweede en derde deel van een groter geheel te laten fungeren. De schrijfstijl, die vrij formeel is en vol met lange zinnen, bevalt mij wel. Het maakt het geen boek dat je er even bij pakt. Als je het uit de boekenkast neemt, neem je dan ook voor om door te bijten en gun jezelf de tijd om dat te doen. Het verhaal kabbelt wat voort, dat komt ook zeker door de omvang. Toch blijft het interessant genoeg om verder te lezen. Het boek is geschreven in 1933, met hedendaagse ogen lees je passages over joodse klasgenootjes en de scheldwoorden die de kinderen elkaar naar het hoofd slingeren toch anders dan in die dagen. Lees ze dus met die toenmalige context in het achterhoofd en klim niet direct op de barricaden bij de uitgever om de tekst te laten schrappen of corrigeren. Daarnaast is het wel eens verfrissend om niet op elke pagina over de geslachtsdelen te struikelen, die worden keurig achter een vijgenblaadje verborgen. Ik zie Kind Tussen Vier Vrouwen vooral als een voorstudie van de Anton Wachter cyclus. Een soort ruwe versie. Ik geef de voorkeur aan die boeken, omdat ze een beter afgerond verhaal vormen. Dit boek had prima kunnen fungeren als deel 1, 2 en 3 van die cyclus. Als losstaande roman vind ik het boek minder geslaagd, al is het nog altijd prima leesbaar. Mooiste zin Haar gezicht was geheel in overeenstemming met haar manier van spreken, waarvan je ook nooit wist of het lachen zou worden of huilen: een schorre, gebarsten, en toch volle stem, alsof er tegelijk fluit en fagot werd gespeeld en op de bekkens geslagen…