Taai, maar niet saai

In 'Deining in de ruimtetijd' neemt Govert Schilling ons mee in de ontdekking van de zwaartekrachtgolven, wat in 2016 de wereld van de sterrenkunde op zijn kop zette. Zwaartekrachtgolven werden al een eeuw geleden door Albert Einstein voorspeld als onderdeel van zijn relativiteitstheorie, maar tot nu toe was de wetenschap er niet in geslaagd direct bewijs voor het bestaan hiervan te leveren. Om duidelijk te maken wat zwaartekrachtgolven zijn en wat de betekenis daarvan is voor de wetenschap, neem Govert Schilling ons mee in een boeiende ontdekkingsreis door de sterrenkunde. Daarbij komen allerlei begrippen aan de orde waarvan de meeste mensen amper een idee hebben wat ze zich erbij voor moeten stellen. De oerknal, neutronensterren, pulsars, quasars, het dopplereffect, ruimtetijd, zwarte gaten, lichtsnelheid, het zijn allemaal zaken die met elkaar te maken hebben, en het zijn allemaal zaken met fysieke eigenschappen waar we ons nauwelijks een voorstelling van kunnen maken. De lichtsnelheid, van 300.000 kilometer per seconde, is al iets wat de geest amper kan bevatten, en dan hebben we het nog niet over bijv. het gewicht van neutronensterren, met een dichtheid van 100.000 ton per kubieke milimeter (!), ingestorte sterren die ruim 600 keer per seconde om hun eigen as draaien, of dus de zwaartekrachtgolf, die de aarde en alles wat zich daarop bevindt gedurende een factie van een seconde een tiende van een triljoenste procent uitrekt. Sterrenkunde is een fascinerende wetenschap, maar het 'probleem' is dus dat we te maken hebben met zulke buitenproportionele grootheden en verschijnselen. De kracht van Govert Schilling is dat hij al deze zaken toch op een zodanige manier weet uit te leggen dat je je er een voorstelling van kunt maken. Dit doet hij door situaties te vertalen naar situaties die we wel snappen, zoals het bakken van een rozijnencake om de uitdijing van het heelal duidelijk te maken. Hij verwijst daarbij regelmatig terug naar verschijnselen die in een eerder hoofdstuk aan de orde zijn geweest, zodat je iets gemakkelijk terug kunt vinden als je het even niet meer snapt. Af en toe een vleugje humor is Schilling ook niet vreemd. Dat hij op zoveel plekken waar de wetenschappers werken, geweest en uitgenodigd is, maakt duidelijk dat Schilling een deskundig en gewaardeerd wetenschapsjournalist is, iets wat hij ook in zijn andere boeken keer op keer bewijst. Voor de doorsnee burger heeft de ontdekking van het bestaan van zwaartekrachtgolven geen enkele praktische betekenis; ons leven verandert er niet door en niemand merkt er iets van. De golven gaan dwars door de mens en de hele aarde heen. Spectaculair is om te lezen hoe dit verschijnsel dan uiteindelijk toch aangetoond is, welke immense inspanning wetenschappers hebben moeten leveren hiervoor, met apparatuur die afwijkingen ter grootte van minder dan een atoom kan registreren. Het boek is zeker niet gemakkelijk om te lezen, en je moet echt al interesse in natuur- of sterrenkunde hebben om er überhaupt aan te beginnen, maar dan wordt je inspanning ruimschoots beloond.