Indrukwekkend maar niet erg toegankelijk

Iedereen die van fantasy-literatuur houdt, zal vroeg of laat een keer De Hobbit en In de ban van de Ring, van Tolkien lezen. En dat is niet meer dan terecht. Tolkien wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van de fantasy-literatuur, en zijn werk behoort tot het meest iconische in dit genre. Midden-aarde heeft voor veel werken van andere schrijvers model gestaan voor hoe je een verzonnen rijk ontwikkelt. Veel lezers kennen alleen de beide genoemde boeken, maar zijn totale oeuvre is vele malen groter. Na het overlijden van Tolkien in 1973 heeft zoon Christopher het tot zijn levenswerk gemaakt om alles wat zijn vader ooit over deze mythische wereld bedacht en opgetekend had, te verzamelen, bewerken, ordenen en publiceren. De Silmarillion is daarvan met afstand het belangrijkste werk en werd 4 jaar na Tolkien’s dood gepubliceerd. Hierin wordt de gehele geschiedenis van Midden-Aarde uit de doeken gedaan, vanaf de schepping van de wereld tot aan het begin van de Derde Era, waarin zich de avonturen van Bilbo en Frodo afspelen. We lezen hoe de verschillende volken (Elfen, Mensen en Dwergen) ontstaan zijn en zich verspreid hebben, hoe het kwaad (in de vorm van Melkor en Sauron) in de wereld is gekomen en we leren de oorsprong van de Ringen van Macht. Niet voor niets wordt de Silmarillion wel vergeleken met de Bijbel van Midden-Aarde. Het boek moet nadrukkelijk niet qua opbouw of stijl vergeleken worden met BvdR of Hobbit. Het wordt gekenmerkt door een wat verheven, archaïsche schrijfstijl. Een willekeurige passage: “Zij zwoeren een eed die niemand zal verbreken, en niemand zal afleggen, bij de naam van Ilúvatar zelf, het Eeuwige Donker over hen afroepend als zij die niet hielden; en Manwë riepen zij als getuige aan, en Varda en de heilige berg Taniquetil, belovend dat zij met wraak en haat tot de einden van de wereld Vala, Demon, Elf of Mens nog ongeboren, of enig schepsel groot of klein, goed of slecht die de tijd zou voortbrengen tot het einde van de tijden, zouden achtervolgen die een Silmaril uit hun bezit zou houden, nemen of bewaren.” Het is dan ook niet verwonderlijk dat veel lezers die De Hobbit en In de ban van de Ring gelezen hebben, en beginnen aan dit boek, al gauw afhaken. En iemand die de boeken meteen in chronologische volgorde gaat lezen en met de Silmarillion begint, zal vermoedelijk nog sneller afhaken en andere boeken links laten liggen. Dat is jammer, want de verhalen zijn boeiend en dragen bij aan een beter begrip van de Hobbit en BvdR. Dat afhaken heeft niet alleen met de schrijfstijl te maken, maar ook met het feit dat de lezer letterlijk overspoeld wordt met vele honderden namen van personen, streken, gebergtes, rivieren en noem maar op. Gelukkig is er achterin het boek een index opgenomen waarin al deze namen nog eens verklaard worden. Jammer is ook dat er slechts twee, nogal ruwe kaarten van Midden-Aarde in het boek staan. Veel plaatsen die in het verhaal genoemd worden, zijn daarop niet terug te vinden, waardoor je je als lezer al gauw verloren voelt als je een verhaal in een geografische context wilt plaatsen. Wie hierin wat meer houvast wil hebben, en in detail wil weten waar elke plaats ligt, kan ik aanraden de uitstekende Atlas of Middle-Earth, van Karen Wynn Fonsted, aan te schaffen, een prachtig werk dat voor de echte Tolkien-liefhebber (ook voor degenen die alleen de Hobbit en BvdR lezen) de aanschaf meer dan waard is.