De kilheid van de buitenstaander tegenover het gevoelvolle leven van de anderen

Nadat Kawabata de Nobelprijs in 1968 had gewonnen zei hij deels gekscherend in een interview dat de Nobelprijs meer aan de vertalers was te danken dan aan zijn schrijven in de Japanse taal. Blijkbaar hadden de vertalers een snaar weten te raken bij de leden van het Nobelcomité. Het zou daarom eerder terecht zijn dat de Nobelprijs naar de vertalers ging, ook nog omdat hij eigenlijk lui was. Daarnaast wordt over Kawabata verteld dat hij lang en strak kon kijken naar mensen. Die voelden zich dan ongemakkelijk onder die starende blikken en wisten vaak niet meer wat ze moesten doen. Kinderen snelden huilend naar hun ouders. Deze door Kawabata genoemde eigenschappen herken ik in de hoofdpersoon Shimamura in het boek Sneeuwland. Die heeft niets omhanden dan leven op het geld dat hem door zijn rijke ouders is nagelaten. Hij heeft boeken geschreven over het oorspronkelijke Japanse toneel en de traditionele dansen, waarvan hij de uitgave zelf bekostigde. Later verdiept hij zich in het westerse ballet, zonder daar ooit iets van te hebben meegemaakt of gezien. Hij heeft een gezin in Tokio, maar dat speelt geen enkele rol op het moment dat hij, moe van zijn vervelende bestaan in Tokio, met de trein door een tunnel naar een andere landstreek gaat. Gewoonlijk wandelt hij daar dan in de bergen, maar nu gaat hij op zoek naar een vrouw die hij een jaar eerder ontmoette bij een bezoek aan het gebied. Hij herinnert zich nauwelijks iets van de vrouw, alleen zijn linkerwijsvinger heeft herinneringen aan de vrouw. Na er een tijdje naar gekeken te hebben ruikt hij eraan. Als hij haar ontmoet, vertelt hij dat en ze wordt rood. Het is Komako die door omstandigheden geisha is geworden. Hij beseft nu dat zij zo puur is in haar mens-zijn. De hele streek staat in het boek symbool voor de puurheid van het oude Japan. Ook de mensen die hij ontmoet zijn in hun armoede puur. Shimamura kijkt terwijl hij weet dat zijn kijken onbeschoft is. Toch kan hij niet anders. Hij kijkt en luistert en eet op zoek naar pure schoonheid. Hij is in zijn aanwezigheid de toerist die in opperste nieuwsgierigheid overal binnendringt en door het geven van geld zijn eigen behoeften vervult, zonder rekening te houden met de ander. De mensen die hij ziet en ontmoet hebben relaties met elkaar, die geven om elkaar, maar Shimamura heeft geen idee hoe die relaties in elkaar zitten. Als in het dorp brand uitbreekt rent hij mee met Komako en verbaast zich over de armoedige hulpmiddelen om de brand te bestrijden en terwijl er mensen sterven en er wordt gerouwd ziet hij alleen maar hoe mooi de sterrenhemel in de nacht is. En ook hoe iemand in schoonheid sterft. Kawabata vertelt over de schoonheid van het oude Japan. Hij doet dit in de tijd dat Japan zich in grote oorlogen begeeft, waarbij het heel Azië onderwerpt. Schokkend vind ik nog altijd de wreedheid en de meedogenloosheid waarmee Japan die door haarzelf gestarte oorlog voert. Sneeuwland wordt in verschillende gedeeltes in kranten gepubliceerd. Begonnen in 1934 wordt het laatste gedeelte na de oorlog gepubliceerd. Kenmerkend is dat de verhalen een uitsnede uit een doorgaand verhaal lijken. Ook zou het als een metafoor voor de geschiedenis van Japan gelezen kunnen worden, waarbij de gevolgen van de teloorgang van de oude waarden wordt geschetst.