De 'Schachnovelle' is voor veel mensen hun onderwerp geweest bij hun eerste spreekbeurt Duits

Op de Middelbare school moesten vroeger boekbesprekingen voor de klas gedaan worden. De meeste leerlingen zochten het allerdunste boekje uit om te bespreken en vaak probeerden ze nog in een uittrekselboek de lijn van het verhaal uit het hoofd te leren. Hierdoor heb ik bij Duits in de derde klas in één jaar tijd wel tien keer de Schaaknovelle horen bespreken. Ik kreeg gewoon een hekel aan het boek zonder het te hebben gelezen. Mijn lust daartoe werd ook niet gestimuleerd. De leraar wist vanzelfsprekend hoe leerlingen er aan toe waren als ze de Schaaknovelle bespraken. Ze vermeden alle vragen uit het uittrekselboek en de bespreking werd een ware kwelling. In dit boek gaat het bij het schaken niet om het schaken om zich, maar om de mensen die schaken. Mensen die schaken doen dat over het algemeen om het plezier dat ze eraan beleven. Meestal houden ze gewoon van spelletjes, bij voorbeeld ook tafelvoetbal. Mensen die van schaken houden hebben zin om binnen de regels iets leuks te proberen. Dan houd je er de lol in. Anderzijds kom je ook mensen tegen die alleen maar willen winnen. Ze vinden dat ze zo hun superioriteit kunnen beleven. Het is net als met taal: je kunt gedichten maken, klanken combineren, ritmes proberen en je kunt als een notaris of advocaat alles in het werk stellen om zo nauwkeurig mogelijk ingeslepen zinnen te schrijven waarbij er aan een overeenkomst niet meer valt te tornen. In de tijd van Stefan Zweich was Aljechin de grootmeester en wereldkampioen die nogal op de centen was en alleen om het wereldkampioenschap wilde spelen als er veel geld te verdienen was. Zo stelde hij aan Max Euwe voor om op een lijnboot te schaken om de wereldtitel. Max Euwe was in die tijd wiskundeleraar op een meisjesschool en hij schaakte alleen in de vakantie. Aljechin wilde waarschijnlijk ook tegen Euwe omdat hij dacht makkelijk te kunnen winnen. Aljechin kreeg 10000 gulden voor de match waarin hij door Euwe werd verslagen, Max Euwe kreeg een krans van laurierbladeren omgehangen. Er zijn overeenkomsten in het verhaal. Toen Aljechin weer wereldkampioen was geworden heeft hij niet meer willen strijden om de titel en zo is hij als wereldkampioen gestorven De tegenstanders in de Schaaknovelle zijn vertegenwoordigers van de twee uitersten. De één heeft door creatief te worden in het schaken zijn mentale gezondheid bij verhoren door de Gestapo in stand weten te houden. De ander is meer een rekenmachine, die geen vondsten doet maar de sterkste zet vindt door rekenen. Voor mij was de boodschap vooral om je creatieve vermogens te blijven oefenen, het kan levensreddend zijn in zware omstandigheden. Uiteindelijk is het wel vaak zo dat de echte rekenaars uiteindelijk de beste resultaten halen. Ik vind het boek een beetje saai, maar vanwege de herinneringen aan school geef ik vijf sterren.