De teksten van 'Dezelfde zee' spraken me aan, de rest veel minder

Ik kwam dit boek tegen in een minibieb. Hier op hebban zag ik dat het boek hoog gewaardeerd werd. Deze waardering kan ik niet delen. Het motto van Friedenreich Hundertwasser aan het begin van het boek luidt: 'Wie het verleden niet eert verliest de toekomst, wie zijn wortels vernietigt kan niet groeien'. Dit motto wordt kritiekloos omarmd. Op allerlei manieren ergert me dat. Als je boeken over het onderwerp 'fascisme' leest, vind je ook dat ze een nieuwe geschiedenis schrijven die de ideologie ondersteunt. Zo werd de oorlog in voormalig Joegoslavië van Servische kant gemotiveerd door een episch verhaal van verzet tegen de Turkse troepen tijdens de slag op het Merelveld in 1389. Er kwam genocide uit voort. Hetzelfde vind je terug bij het onderwijzen van het marxisme op scholen in het Warschaupact. Daar wordt het privé-eigendom verfoeid. Merkwaardigerwijs herleiden zowel dit marxisme als het kapitalisme hun ideologie vaak terug op de stadstaten in Mesopotamië. Zij komen dan tot tegenstrijdige conclusies. Bomenkwekers en rozenkwekers enten bepaalde planten op een onderstam, waardoor die planten beter groeien. De plant gebruikt dan de wortels van de andere stam om beter te groeien. De kern van het boek wordt voor mij gevormd door de gesprekken tussen moeder en dochter. De schrijfster wil een achtergrond schetsen voor deze gesprekken. Zij doet dit door een chronologische levensgeschiedenis van de moeder te schetsen vanuit het besef van het kind zelf. In deze levensbeschrijving komt naar voren dat een kind van vier haar hele verdere leven Hebreeuwse teksten uit de Tora en de Talmoed en Kabbala herinnert, terwijl ze als opgroeiend kind en volwassene nergens blijk geeft deze teksten te willen onderzoeken. Als ze vier is houdt haar joodse opvoeding op, want in de onderduik bij een protestantse predikant en zijn vrouw moet ze een nieuwe identiteit ontwikkelen. Eerst lijkt het of de predikant en zijn vrouw geen ander doel hebben gehad om hun pleegdochter liefdevol op te voeden en in die opvoeding haar te 'redden van de joodse dwaalleer' en haar de vreugde van het christelijk geloof bij te brengen. Later komt er een brief waaruit blijkt dat hij à la de oudere Luther haar Joods zijn wilde vernietigen. Dan ontpopt hij zich als antisemiet. Alle benepenheid van het protestantisme in de Biblebelt wordt door dit jonge kind al beseft. Ik vind dat ongeloofwaardig. Kinderen herinneren zich over het algemeen heel weinig van hun vroege kindertijd. Ik begrijp dat de schrijfster iets wil duidelijk maken, maar dat had volgens mij beter vanuit een extern standpunt kunnen worden verteld. Deze vorm vind ik te gekunsteld. Bij voorbeeld de vraag van het kind 'Waarom gingen we een dag te laat naar de kerk?' Het thema van oorlogspleegkinderen vind ik interessant. Vooral dat dilemma van wie het kind is, in fysieke zin duidelijk, in geestelijke zin onduidelijk. Dit blijkt bij veel adoptiekinderen ook te spelen. Sommigen willen hun herkomst niet weten, zijn bang wat ze aan zullen treffen, anderen juist wel. De vraag over het afgestaan zijn speelt een belangrijke rol. Dat komt in het boek weinig uit de verf, behalve in de gesprekken tussen moeder en dochter. Het verander(en)de inzicht van kinderen als een verlengstuk van de ouders naar het accepteren van de kinderen als een eigen persoonlijkheid zou wat mij betreft ook bij de pleegouders tot uiting mogen komen. In het boek bestaat er een zekere interesse in Hundertwasser. Helaas komt de beschrijving van zijn persoonlijkheid bij het bezoeken van de tentoonstelling zo uit Wikipedia. Dat vind ik erg oppervlakkig. Zijn motto houdt in het boek voor mij een veroordeling in van mensen die geadopteerd zijn en de stap naar het nieuwe leefmilieu hebben gemaakt. Pas als Anneke/Rivka weer belangstelling krijgt voor haar joodse wortels, gaat het weer goed komen. Als ik kijk naar de adoptiekinderen uit Zuid-Amerika en Azië zie ik bij hen veel verschillende manieren van omgaan met hun wortels, heel vaak met problemen, maar lang niet altijd negatief. In de ontmoetingen tussen moeder en dochter komt dat veel meer tot uiting. Kortom: er zitten mooie stukken in, maar de chronologische ontwikkeling vind ik erg gezocht en negatief gekleurd. Ik vraag me af of het zonder die aparte geschiedenis niet een beter boek was geweest.