Een boek met meerdere lagen

Leen van den Berg, historica en psychoanalytica en jaren werkzaam als schrijfdocente in onder andere Vlaanderen en Nederland werpt in haar boek Vuurvader licht op een donker stukje uit de koloniale geschiedenis van België in Congo. We volgen de fictieve personages Elias en August die eind negentiende eeuw naar Vrijstaat Congo afreizen. In een Dickensachtige en boeiende setting in de haven van Antwerpen maken we kennis met de vaderloze Elias, die de handelaar en Congo-reiziger August ontmoet. Een man, die hoewel werkzaam voor de kolonisator toch ietwat tegen de stroom in roeit. Na het overlijden van Elias’ moeder houdt niets meer hem op Antwerpse bodem. Samen gaan de twee mannen het avontuur aan om de binnenlanden van Congo te ontdekken. Elias is daarbij ook nog zoekend naar zijn onbekende vader, die mogelijk ook een Congo-reiziger zou kunnen zijn. Leen van den Berg beschrijft de lange bootreis op beeldende wijze met bloemrijke taal en kennis van psychologische diepgang. We maken intussen ook kennis met personages en nederzettingen die echt hebben bestaan. Eenmaal op de plaats van bestemming, een rubberplantage waar de twee mannen verantwoordelijk voor zullen zijn, komen ze steeds meer voor morele uitdagingen te staan. Ze moeten zich wringend bewegen tussen de egoïstische belangen van de kolonisator en de principes van humaniteit in de omgang met de oorspronkelijke bewoners. August en Elias komen voor dilemma’s te staan, die niet in het minst voor hen zelf confronterend zijn. Kolonialisme wringt met humaniteit. Intussen groeien Elias en August steeds meer naar elkaar toe en leren we hen steeds beter kennen. Is het niet door de schaduwen dat we het licht beter zien en andersom? Leen van den Berg heeft naast een boeiend verhaal ook genuanceerde en interessante, ‘menselijke’ hoofdpersonages gecreëerd met meerdere kleurlagen. De verteller in het boek is de kleinzoon van Elias, die het doorvertelt aan zijn kleinzoon. Daarmee heeft de schrijfster de tijdspanne op knappe wijze overbrugd. Hiermee heeft ze ook verbinding gelegd met de actualiteit van het onderwerp kolonialisme en alles wat hier mee samenhangt zoals racisme, moderne slavernij en andere vormen van uitbuiting. En we leven in een tijd dat er ook (gelukkig) kritisch wordt teruggekeken naar de koloniale excessen van toen. Men voert discussie of de kolonisators van toen die inmiddels ‘nette’ democratieën geworden zijn excuses zouden moeten maken. Leen van den Berg heeft met haar boek Vuurvader op toegankelijke wijze een goede bijdrage geleverd aan die mijns inziens noodzakelijke introspectie. Hoewel het onderwerp niet licht is, heeft de schrijfster toch ook een prettig en vlot leesbaar boek gecreëerd. Het boek is een waar taalfeest! Het gebruik van het typische ‘slang’ Vlaams moge wennen zijn, maar kruidt het boek aangenaam. Veel zinnen in haar boek zijn kunstig geconstrueerd en houden ‘desondanks’ toch het verhaal niet op. Ze ondersteunen juist de spanning en de vaart in het verhaal. Ik waardeer het met vijf sterren! Het boek is een aanrader voor de lezer die geïnteresseerd is in de koloniale geschiedenis van België en mogelijk hierna meerdere boeken wil lezen over dit helaas nog steeds actuele onderwerp. Mocht je een minder pretentieuze lezer zijn dan heb je met dit boek eveneens een goede, exotische avonturenroman én bildungsroman, in handen.