Aan familie is niet te ontsnappen

Het liefst van alles slaapt Iris. De nacht is voor de hoofdpersoon in <em>Iedereen kan schilderen</em>, het debuut van Emma Curvers (1985), het favoriete deel van de dag. ‘Het is maar goed dat slaap de tijd onderbreekt, anders moesten we altijd voort.’ En dat voortgaan is lastig voor de familie Kostons. Iris woont in Amsterdam, net als haar zus Mia, maar voor de feestdagen gaan ze terug naar hun ouderlijk huis in Zuid-Limburg. Vader Hans en moeder Elsbeth, de kinderen noemen hen bij de voornaam, proberen daar een huwelijk in stand te houden waarvan Mia zich afvraagt: ‘Waarom moeten huwelijken eigenlijk gered worden? Zijn ze zo waardevol?’<br /> <br /> De stijl van Emma Curvers doet denken aan het droogkomische van Arnon Grunberg. De jonge schrijfster maakt net zulke fijngevoelige observaties die allemaal raak zijn, maar er is ook cynisme. <em>Iedereen kan schilderen</em> is een geslaagd debuut over het eeuwigdurend ongemak tussen ouders en kinderen, tussen vader en dochter in het bijzonder, en de onvermijdelijke teleurstelling van het volwassen worden. Er is de onlosmakelijke verbondenheid maar wat móét je ermee? Er is te veel of te weinig intimiteit, en aan wie ligt het nou eigenlijk dat het zo ingewikkeld is?<br /> <br /> Alle vier de gezinsleden zijn, soms alleen, soms in tweetallen, in therapie, maar van enige doorbraak of gedragsverandering is geen sprake. Volgens de achterflap van het boek is het Hans waar de rest van het gezin onder lijdt, maar iedereen wijst naar elkaar als de oorzaak van hun problemen. Hans maakt van die schilderijen-op-nummer, als symbool voor zijn dwangmatig perfectionisme. Iris werkt aan een stamboom van de familie met ieders stoornis om tot zelfdiagnose te komen, en doet daarmee hetzelfde.<br /> <br /> De spanning in het gezin is komisch, haast slapstickachtig. Er worden de flauwste en gemeenste dingen uitgehaald om de ander dwars te zitten, maar nooit wordt erover gesproken. Of zoals de hoofdpersoon in het boek zegt: ‘Dat klinkt zorgzaam, een mantel der liefde, maar problemen onder een mantel worden nooit opgelost’.<br /> <br /> <em>Iedereen kan schilderen</em> is voor dochters met een veeleisende vader het ideale cadeau voor de feestdagen. Bij voorkeur verpakt in een smerige surprise. Dat zal hem leren.