Een overvloed aan gevoelens, ...

Émile Zola, ... een meester in het neerzetten van tot in de puntjes verzorgde beschrijvingen: het summum van finesse. Niet alleen de plaatsbeschrijvingen , want het visuele waarnemingsvermogen van de lezer wordt dikwijls aangesproken, maar ook de innerlijke gevoelens van de personages in diverse omstandigheden wordt op een sublieme en gevoelsmatige manier weergegeven. “ De stervende witte glans van de hemel doofde in het koperbeslag van de meubels. Alleen de kant behield een weerschijn als van sneeuw op de donkere knieën van de vrouwen, die vaag deden denken aan rondom de jongeman in gebed neergeknielde nonnen. Een laatste schijnsel glom in de welving van de theepot als het korte, felle licht van een nachtportier in een alkoof die lauwwarm is door de geur van thee. “ ( blz.91 ) Grote omwentelingen zijn er op til in Parijs: het ontstaan van de grootwarenhuizen. En zo te lezen heeft Zola daar wel wat tijd doorgebracht. Dat zou je als lezer tenminste kunnen opmaken als hij de gids is doorheen “ Het Paradijs voor de Vrouw “. De eigenaar van dit enorm winkelcomplex is Mouret die er op uit is om alle vrouwen in zijn macht te krijgen. Hij is zelf weduwnaar ( de dood van zijn vrouw blijft wat mysterieus ). Met het kapitaal van zijn overleden echtgenote start hij zijn imperium. Langs de andere kant heb je Denise die samen met haar twee broers als wees aankomt, vanuit een provinciestadje, in de metropool die Parijs is. Ze zoekt onderdak bij haar nonkel, Boudu, die een stoffenzaak uitbaat. Denise gaat werken in “ Het Paradijs voor de Vrouw “ waar ze zich met horten en stoten kan opwerken van een timiede en gepeste verkoopstertje tot een gewaardeerde eerste verkoopster van de kinderafdeling. Ook bij Mouret is zij opgevallen, maar laat Denise nu juist het meisje zijn dat hij zo graag aan zich wil binden maar niet krijgen kan, ... of wel? Vanbuiten kwam alleen nog maar het geratel van de laatste rijtuigen te midden van de vermoeide stem van Parijs, het geronk van een verzadigde menseneter die bezig is het linnen en het laken, de zijde en de kant waarmee hij zich ‘s morgens heeft volgepropt, te verteren. Binnen leek het op een slagveld onder het geflikker van de gaslampen die in de schemering de geweldige stuiptrekkingen van de grote verkoop hadden beschenen, een slagveld dat nog warm was van het bloedbad van de stoffen. “ ( blz. 125 ) Zola schrijft hier niet één verhaal. Doorheen de drukte en tussen het linnen, het katoen, de zijde en het kant, ... vinden we heel wat meer terug dan een bloeiende en groeiende handelszaak, ... Tussen de hopen uitgestalde koopwaren, het kluwen op de toonbanken en de zich wriemelende massa vrouwen, op zoek naar het mooiste, het goedkoopste of het duurste, vinden we heel wat menselijk drama terug. Allereerst is er het drama van de kleine zelfstandige die als het ware ( soms letterlijk ) wordt doodgeknepen door het ‘ grootwarenhuis ‘. De niets ontziende groei en bloei van “ Het Paradijs voor de Vrouw “ is de doodsteek voor de handelaars in de buurt. Hardwerkende, al generaties lang, mensen die hun winkeltje steen voor steen zien afbrokkelen. Het ‘ grote monster ‘ vertrappelt hen allemaal, stuk voor stuk, en het menselijk leed is niet te overzien, .... “ De lijkkoets stak de Place de la Trinité over en vanuit haar hoekje van het sombere rijtuig, waarin Denise de voortdurende klachten van de koopman aanhoorde, gewiegd op de begrafenisdraf van de lijkstoet, kon ze toen ze de rue de la Chaussée-d’Antin in draaiden de kist zien, die al de heuvel van de rue Blanche op ging. Achter haar oom, met de blinde stomme tred van een verdoofde os, leek ze het getrappel van een kudde te horen die naar het abbatoir wordt geleid, de totale ontreddering van de winkels uit een hele buurt, de kleinhandel die zich naar zijn ondergang sleepte met het soppende geluid van platgetrapte schoenen door de zwarte modder van Parijs. “ ( blz. 391 ) Wat kan je als lezer nog meer terugvinden wanneer je enkele rollen zijde opzij duwt? De dagelijkse, niet aflatende naijver tussen verkoopsters en verkopers. Het is haast lachwekkend hoe ze elkaar proberen zwart te maken en zichzelf op een gulden presenteerblaadje aanbieden bij de baas. Alle middelen zijn goed om een hogergeplaatste medewerker te doen kantelen, te laten vallen en te laten verwijderen om dan zelf het vrijgekomen plaatsje in te nemen, ... tot je zelf van je voetstuk wordt gehaald. Opvallend is ook het geringe respect van de directie tegenover zijn medewerkers: ze worden om de haverklap voor niemendalletjes op staande voet ontslagen, ... En dan zijn er natuurlijk ook nog de intriges. De liefde of wat die dan ook moet voorstellen is nooit ver weg. Vaak gebruikt/misbruikt om zich tot op zekere hoogte financieel en maatschappelijk te verbeteren en in een goed daglicht te stellen bij vrienden en kennissen. Maar er is ook nog de onbeantwoordde liefde: Mouret vs Denise. Alles wat Mouret wil krijgt hij, op zakelijk zowel als op het gebied ban relaties met vrouwen, ... maar Denise is anders. Op de eerste plaats is er de zorg voor haar broers en daardoor blijft zij de boot afhouden: het is en blijft een ‘ neen ‘. Of zit er toch nog een happy-end aan te komen nadat de laatste zin geschreven is, ... ? Zola is een ‘ grootmeester ‘ in zijn genre. Meer dan 100 jaar geleden schreef hij dit boek en je kan er niet omheen: het IS actueel! Het enige storende element voor de geïnteresseerde lezer zou kunnen zijn: er worden een grote hoeveelheid bladzijden geschreven over de beschrijving, de indeling van de winkel en alles wat daar te koop aangeboden wordt. Een meesterlijke roman, die naast veel menselijke, vaak dramatische gevoelens, toch ook de nodige humor heeft om daarmee het boek een niet al te sombere uitstraling te geven. ‘ Het paradijs ‘ heeft in deze toch ook wel een matte keerzijde: de weg naar de glorie en de rijkdom eist ontegensprekelijk zijn slachtoffers, ....