Alomtegenwoordige katholieke kerk en de wijsheid van Confucius.

Dat Elsschot een uitstekende schrijver was wordt weer eens bevestigd door lezing van het korte werk :” de Verlossing.” Voor mij een “ masterclass “ van goed schrijverschap. Je wordt meteen bij de lurven gepakt. Paul van Domburg ,de hoofdfiguur ,slaat zijn vrouw en valt verder uit de toon in het kleine dorp omdat hij boeken leest en vooral dat hij niet de kerk bezoekt en socialistische sympathieën heeft. Als reden voor de echtelijke mishandeling wordt een incident bij zijn huwelijk genoemd , bij die gelegenheid werd hij aangesproken op het feit dat hij zijn vrouw pas trouwde toen ze zwanger was. Bij die gelegenheid werd gezegd: “ Heb je de koe dan tóch getrouwd, kameraad? Dan heb je ’t kalf ook, hoor!’En na een vloed van gelukwensen zegende hij ’t paar en zwijmelde weg. Van Domburg was sedert die ontmoeting door de duivel bezeten” De plaatselijke pastoor hecht blijkbaar minder waarde aan deze mishandeling dan het feit dat van Domburg de kerk negeert.Dit is het startpunt voor een keten van tragische en soms ook komische gebeurtenissen waarbij vooral de dominantie en de alomtegenwoordigheid van de katholieke kerk duidelijk wordt. Het geeft aan de andere kant een prachtige inkijk in het dorpsleven in Vlaanderen van die tijd. Sapristi Het wordt pas echt dramatisch als de oude pastoor overlijdt en vervangen wordt door de jongere en fanatieke pater. De eenogige Kips staat zijn mannetje. Hij confronteert van Domburg met zijn gedrag waarop die reageert als volgt :”Jullie (katholieken) hebben duizenden mensen gehangen en geradbraakt van 1567 tot 1573.” Een conflict is geboren. Dat zo een conflict geen winnaar kent zou men hebben kunnen weten als men Confucius gelezen had die stelde : “ Voordat je aan een reis van wraak begint, graaf twee graven". Beide kemphanen , overtuigd van hun eigen gelijk gaan echter door in hun machtsstrijd, met een dramatische apotheose. De eenoogigheid van pastoor Kips wordt door veel analisten als symbolisch gezien door sommigen geduid als cycloop anderen zien hierin het alziend oog van God. Vanwege de alomtegenwoordige aanwezigheid van de Katholieke kerk ben ik hier geneigd voor de laatste interpretatie. Het is een verassend actueel en zeer goed geschreven boek dat universele problemen aan de orde stelt. Wil men zelf denken of laat men voor zich denken en in hoeverre conformeer je je aan groepen die een bepaald denkbeeld aanhangen? De Katholieke kerk was verre van blij met dit boek en zette het op de verboden boekenlijst, de index Wat opvalt is het prachtige soms archaïsche taalgebruik met woorden zoals sapristi.( mijn hemel) dat in de jaren zeventig en tachtig door de toenmalige Nederlandse premier van Agt gebezigd werd. Maar ook vergeten taaljuweeltjes als : oksaal , kwanten geuzen en groom en opsolferen versterken de authenticiteit van dit boek. Kortom het is smullen bij dit boek dat meer dan 100 jaar oud maar fris en actueel is. Het leest als een krimi, het snijdt universele thema s aan en het geeft vooral een goed tijdsbeeld van de benauwende greep van de kerk op de samenleving.Of de verlossing( van de titel er daadwerkelijk komt en hoe? En of dat een enkelvoudige, dubbele of drievoudige is zal de lezer zelf moeten ontdekken.Veel leesplezier!