Een zoektocht naar identiteit en gerechtigheid

Vuurvader van Leen van den Berg vertelt het verhaal van de jonge wees Elias Francken, die na de dood van zijn moeder moet zien te overleven in het 19e-eeuwse Antwerpen. Als havenarbeider betekent dit: elke dag maar hopen dat je weer werk en dus te eten hebt. Het verlies van zijn moeder, het verlangen naar zijn onbekende vader (een Deense kapitein die op de Congo vaart), de erbarmelijke leefomstandigheden voor de arbeidersklasse: het zijn allemaal elementen die Elias ertoe brengen een enorme sprong in het diepe te wagen. Hij gaat mee met August Meersman, een koloniaal die zich in dienst van de Belgische koning bezighoudt met de rubberwinning in Congo. Voor Elias gaat een wereld open die zijn duistere kanten blijkt te hebben. Van de trots die hij voelde toen hij Antwerpen uitvoer richting Congo is niets over als hij aan het einde van het boek terugkeert naar België. In een verhaal dat vol vaart wordt verteld zien we Elias zoeken naar zijn identiteit, naar wat goed is en wat niet in een tijd waarin uitbuiting van koloniën de gewoonste zaak van de wereld was. Elias bouwt een band op met August, die als een vader voor hem is, maar die zijn eigen zeer grote geheim met zich meedraagt. Een geheim wat uiteindelijk zorgt voor een dramatische wending in het verhaal, waarna Elias terugkeert naar België om nooit meer een voet op Congolese bodem te zetten. De schrijfstijl van Leen van den Berg is beeldend, haar natuurbeschrijvingen geven je het gevoel zelf aanwezig te zijn in het prachtige Congo. De dialogen zijn levendig en geven echt een beeld van hoe er in die tijd werd gedacht en gesproken. Die tijdgeest had wat mij betreft nog beter uit de verf kunnen komen als de schrijfster een ander vertelperspectief gekozen had. Nu krijgen we Elias’ verhaal grotendeels te horen uit de mond van zijn kleinzoon. Deze verteller is een soort filter geworden tussen de 19e eeuw en het heden, waardoor we minder dicht op de personages zitten dan mij lief was. Er klinken hedendaagse gedachten en meningen door in het verhaal van de hoofdpersoon en dat was mijns inziens niet nodig geweest. Daar staat tegenover dat dit boek ons via de hoofdpersonen ook een heel grondige inkijk geeft in het 19e-eeuwse denken over het kolonialisme. Dat brengt het koloniale verleden ineens heel dichtbij en dwingt de lezer na te denken over zijn/haar eigen verhouding tot dit verleden en wat daar vandaag nog van te zien is