Een droomuniversum

Al na twee zinnen de draad kwijt zijn in een boek en toch ademloos, in een soort van trance, blijven verderlezen om die draad in de laatste zin terug te vinden: zoiets bengt misschien alleen een Georges Perec teweeg. 'De duistere winkel. 124 dromen' is een interessant en merkwaardig literair experiment waarin Perec gedurende een bepaalde periode in zijn leven gedetailleerd beschrijft wat hij zich herinnert van zijn dromen, inclusief gaten, sprongen in tijd en ruimte, abrupte onderbrekingen en onsamenhangendheden. Perec leidt de lezer een verwarrend universum in dat bol staat van symboliek en dubbelzinnigheid. Hij nummert zijn dromen en voorziet ze van een titel, verder moet je het zelf maar uit zoeken wat interpretatie en betekenis betreft. Best is om dit boek in een licht benevelde toestand te lezen, bijvoorbeeld na twee glazen wijn, om het rationele denken op een zo laag mogelijk pitje te zetten. In het begin moet de auteur het duidelijk zelf nog wat onder de knie krijgen; sommige dromen beschrijft hij rudimentair, in twee of drie zinnen: 'Ik zit met haar in een restaurant. Ik neem een buitengewoon goed voorziene spijskaart door, maar er staan alleen even banale als dure gerechten op (bijvoorbeeld: 'een frankfurter met frites', twaalf franc). Ik bekijk de wijnkaart en stel voor dat we een glas 'vergelesse' nemen.' Wat opvalt is dat Perec in zijn dromen vaak acteert, meespeelt in een toneelstuk of gesprekken voert met andere acteurs. Veel voorkomende locaties zijn appartementsgebouwen, restaurants, theaters en bars. Personages wisselen om de haverklap van identiteit en hij droomt opvallend vaak over exacte geldbedragen, cijfers, kaartregisters en andere data. Sommige dromen zijn ontzettend geestig: 'Er komen een hoop mensen aanzetten die mijn slaapkamer binnendringen. Ze vertellen me dat F. in de problemen zit: hij heeft voor een staatsgebouw zitten kakken; ik moet getuigen dat ik bij dat schouwspel aanwezig ben geweest en dat ik het niet gezien heb, of nog juister gezegd, dat ik gezien heb dat hij het niet heeft gedaan.' Of: 'Ik ben bij S.B. In een smalle, bochtige gang stelt ze me aan haar moeder voor, waarbij ze mijn lengte vermeldt: 1 meter 65 en een half. Ik corrigeer. Ik zeg eerst 1 meter 70, dan 1 meter 68. Ik heb het gevoel dat ik hopeloos klein ben.' Perec was met deze bundel niet aan zijn experimenteel proefstuk toe. Eerder schreef hij 'La disparition' ('t Manco), waarin de letter E volledig ontbreekt. Ook daarover droomt hij: ''t Manco zit vol 'E's. Je ziet er eerst een, dan twee, dan twintig, dan duizend. Ik kan mijn ogen niet geloven. Ik heb het er met Claude over. Je zou kunnen denken dat ik droom. We kijken nog een keer: geen 'E's meer. Hoe is het mogelijk! Maar dan weer wel, daar is er een en nog een en nog twee en weer overal. Hoe komt het dat niemand dat ooit gezien heeft?!' Met 'De duistere winkel' beoogde Perec een deur naar het onderbewuste te openen. De vraag is of literatuur daar ooit in zal slagen. Zijn dromen nog dromen wanneer we er taal, tijd, ruimte, orde op los laten? Misschien is elke poging tot het ontsluieren van zoiets abstracts als een droom wel volslagen onzinnig. Dit boek is in ieder geval wel fascinerende literatuur. Perec schenkt de lezer die bereid is mee te gaan in zijn dromenuniversum iets waardevols: een verlangen, een vermogen, een inzicht,...een droom? Het slotcitaat verwoordt - misschien - de essentie:'...want het labyrint leidt alleen naar ergens buiten zijn grenzen.' (Harry Mathews)