Radix malorum est cupidas: hebzucht is de wortel van alle kwaad

Leen van den Berg beschrijft het koloniale verleden van België aan de hand van de levensgeschiedenis van Elias Francken, die samen met August Meerman naar Congo trekt om een concessie in de rubber exploitatie te managen. Het is einde 19e eeuw. De ontdekkingsreiziger Stanley heeft zich verbonden aan de Belgische koning Leopold II in het exploreren en exploiteren van een ongekend rijk land. Anno 2023 is de communis opinio dat het kolonialisme fout was. Regeringen bieden excuses aan, aan voormalige koloniën over het wangedrag van hun leiders en landgenoten in het verleden. Dat gezegd hebbende laat van den Berg zien dat aan een dergelijk ultiem oordeel een uitermate complexe realiteit ten grondslag lag. Een complexiteit die er toe leidde dat de ‘juiste morele keuze’ lang niet altijd voor de hand lag. En wanneer dat wel het geval was lang niet altijd gemakkelijk ten uitvoer te brengen was. Daarmee wordt de fout-heid van dat verleden zeker niet in twijfel getrokken of goedgepraat. The truth is rarely pure and never simple, heeft van den Berg als motto op de eerste pagina van het boek opgenomen. Een citaat van Oscar Wilde. Van den Berg gebruikt de dialectiek als middel om de historie te beschrijven. Ze laat dat zien door meerdere personen hun kant van het verhaal te laten vertellen. Ze kiest daarin geen partij, maar laat het aan de lezer over een conclusie te trekken. Wat ik jammer vind is dat een aantal thema’s niet verder uitgewerkt worden. Zoals de vraag hoe dat koloniale verleden doorwerkt in meerdere generaties. Het wordt aangeraakt maar niet verder uitgediept. En dat is jammer want van den Berg is ook psychoanalytica en heeft zeer waarschijnlijk een mening over hoe dat zou werken. Een mening waar ik erg benieuwd naar zou zijn. Een ander thema wat niet echt ten volle wordt uitgewerkt is de rol van de missie en zending van de Katholieke kerk. Ze zijn aanwezig op de reis naar Congo, maar verder wordt er met dit gegeven weinig gedaan. Ook het thema homoseksualiteit komt langs, maar wordt niet verder verdiept. Het boek zou met verdere verdiepingen van dergelijke thema’s dikker worden, maar ik zou het er wel voor over hebben. Een indringend beeld van het Belgisch kolonialisme in Congo. Een mooie beschrijving van de ongerepte woestheid en schoonheid van de natuur van dat land wat 80 keer groter is dan België. Radix malorum est cupidas laat van den Berg optekenen. Hebzucht als drijvende kracht een land leeg te roven en haar bevolking te onderwerpen. Niet bepaald een opwekkend beeld van de mensheid. Wel iets om (lang) bij stil te staan. Zeker nu.