Een bijzonder deprimerend meesterwerk.

De jonge student Raskolnikov heeft zijn studies uit geldgebrek en wellicht ook desinteresse stopgezet en vegeteert in totale isolatie in een kamertje dat als een kast, een cel, een scheepskabine en een doodskist wordt omschreven. Ook op straat is hij in eenzame gedachten verzonken. Zonder duidelijke motivatie, ook voor hemzelf, vermoordt hij een oude woekeraarster. Dat gebeurt al in het eerste van de zes delen. De straf volgt pas in de epiloog. Alles daar tussenin is enerzijds een afdaling in de zieke geest van Raskolnikov die vooral probeert zichzelf te begrijpen, en anderzijds een afdaling in de onnoemelijke tristesse van de zelfkant van Petersburg, die Raskolnikovs cynisme voedt. Hij speculeert na een tijdje obsessief over de vraag wie rondom hem door heeft dat hij de dader is van de moord op de woekeraarster, zeker nadat een politiechef een kat-en-muis-spelletje met hem lijkt (!) te spelen. Parallel is er o.a. het verhaal van zijn moeder en zijn zus die zich voor hem lijkt op te offeren door voor de financiële zekerheid een zelfingenomen onmens te huwen. Meest deprimerend zijn de passages over een moeder getrouwd met een dronkenlap die ondanks de hooggeboren afkomst waaraan ze zich vastklampt haar oudste (stief)dochter in de prostitutie ziet belanden om het gezin te onderhouden, haar vent ziet sterven na een dronken ongeval, zelf ten onder gaat aan tuberculose, uiteindelijk haar verstand verliest en haar doodsbange kinderen de straat op sleurt om te gaan bedelen als daad van protest - en ijlend sterft. Het valt op, al heeft Raskolnikov zelf dat nauwelijks door, dat de meeste personages hun uiterste best doen om zich in die ellende ethisch te gedragen, en wanneer ze dat niet doen, is zo duidelijk als wat dat ze uit pure zwakheid handelen. Een meestal zeer meeslepend meesterwerk met talrijke spectaculaire en pakkende scènes, al irriteert de Europese lezer af en toe de geëxalteerde quasi-hysterie waarmee de meeste Russen, toch in Dosto's versie, zich lijken uit te drukken. Ook al hebben beide romans nauwelijks iets gemeen, Misdaad en straf doet me toch aan L'étranger van camus denken. Twee keer een jonge man die een zinloze moord pleegt. Alleen zijn de twee diametraal tegengesteld: Meursault vraagt zich geen seconde af waarom hij de moord heeft gepleegd, Raskolnikov is de hele roman lang geobsedeerd door wat hem drijft (en achterhaalt het niet). Meursault observeert het leven en de omgeving en laat ze dan van zich afglijden, Raskolnikov observeert en verzuipt mentaal in de onbegrijpelijke miserie. Met beiden loopt het slecht af: straf hoort er blijkbaar bij.