Alweer een meesterwerk

Een zalig boek alweer. Klara is een Artificiële Vriendin. Een soort robot op kindermaat die begoede kinderen en tieners hebben in een alweer akelige toekomst. We leren Klara kennen in de winkel, waar ze soms in het uitstalraam mag en de wereld buiten observeert – en conclusies trekt over het leven uit het bijzonder smalle segment ervan dat ze daar ziet. Klara is uitzonderlijk sterk in observeren – van allerlei fysieke details, maar vooral van menselijke gevoelens. Ze komt uiteindelijk terecht bij Josie, een tiener met een zwakke gezondheid. De manier waarop Ishiguro met piepkleine brokjes de akelige waarheid onthult over de wereld waarin Klara en Josie leven, is meesterlijk. Hoe het allemaal exact zit, kom je nooit te weten – maar hij onthult genoeg om te snappen waarom iedereen zich gedraagt zoals hij doet en voelt wat hij voelt. Klara als personage is schitterend. Ze is een artificiële intelligentie, maar allesbehalve volmaakt. Duidelijk net genoeg om te interageren met een kind. Maar de vriendschap die ze voelt en biedt is echt, en de gevoelens die ze aanleert voelt ze echt. Dat merk je heel erg wanneer, op momenten van grote spanning of emotie, haar visueel waarnemingsvermogen wordt aangetast. Ineens ziet ze dan de wereld als een reeks van “boxes”, alsof ze van een reeks 2D-waarnemingen een 3D-beeld moet construeren maar dat plots niet meer lukt. Ook de manier waarop ze, met haar beperkte intelligentie, conclusies trekt uit wat ze waarneemt (vaak heel accuraat als het over gevoelens gaat en behoorlijk, onvolmaakt over de gang van zaken in de wereld) is heerlijk om te zien. De mooiste vondst, en meteen de drijvende kracht van het verhaal, is dat Klara op zonneënergie werkt. En ze trekt daar de conclusie uit dat de zon een bewuste entiteit is, waarmee ze naar verloop van tijd zelfs probeert te communiceren. Het verhaal zuigt je mee op die zachte manier die zo typisch is voor Ishiguro, de onthullingen kloppen telkens weer perfect en het aantal ijzersterke scènes is niet te tellen. Het strafste is dat je, in dit verhaal dat consequent in de eerste persoon door Klara wordt verteld, perfect geloofwaardig in de geest van een onvolmaakte AI zit, dat je om Klara begint te geven, en dat het einde van haar verhaal zelfs ontroert.