Monoloog van een immorele verteller

Camus’ laatste lange fictiewerk, gepubliceerd het jaar voor hij de Nobelprijs kreeg. Eén lange monoloog van een Parijse ex-advocaat die in een bar in de Amsterdamse hoerenbuurt over zijn leven vertelt aan een landgenoot die daar toevallig ook is binnengewaaid. Wat er precies in dat leven gebeurd is, komen we nauwelijks te weten, het gaat meer over ’s mans levenshouding die hij met allerlei niet gespecifieerde daden die hij ooit stelde illustreert, en die vooral een vertrekpunt zijn om zijn levensfilosofie duidelijk te maken. En die filosofie is van het meest cynische dat je al gelezen hebt. Het lijkt erop dat hij drie fases heeft gekend in zijn leven. Eerst is hij een onverbiddelijke do-good-er. Hij zou de blinde vrouwtjes haast omver lopen om ze toch maar vóór een ander de straat over te helpen. Maar hij doet dat vooral omdat hij zichzelf daar zo geweldig goed bij voelt, en hij geniet van het respect en de populariteit die ze hem opleveren. Ook als advocaat werpt hij zich op als de verdediger van de weduwen en de wezen. Maar dan gebeurt er iets dat hem in een nieuwe fase doet belanden. Op een dag hoort hij geroep van op de Seine. Een vrouw is in het water beland. Maar hij doet niks, maakt zichzelf wijs dat het toch te laat is, en gaat naar huis. Het hele voorval wordt in één bladzijde verteld en er wordt nauwelijks nog op teruggekomen, maar het brengt hem wel tot een nieuw inzicht over zichzelf en vooral over zijn leven: hij wordt er zich (eindelijk) bewust van dat een heel aantal mensen hem helemaal niet geweldig vinden, zelfs zijn vijanden zijn. Zijn reactie is opnieuw cynisch: hij gaat openlijk heel zijn moraal van tevoren in vraag stellen. En tenslotte, zonder duidelijke reden (één van de zwakkere elementen van het boek) komt hij in een derde fase waar ik niks over ga verklappen. De hele tirade en het cynisme die ze uitstraalt zijn zeer confronterend en daardoor meestal ook best meeslepend, al is het allesbehalve lichte lectuur en moet je je best wel concentreren. Enkel in de “tweede fase” is het allemaal wat onsamenhangend en wordt het ook wat repetitief. Maar de derde fase in de laatste 10 blz, met de finale ontknoping van zijn bedoelingen, maakt veel goed. Bovendien staat dit boekje vol schitterend geformuleerde cynische inzichten. En voor de Vlaamse lezers heeft onze immorele verteller nog een zeer leuke onthulling in petto.