Frans Laarmans wijst de goede weg

“Het dwaallicht” (1946) is een novelle van de Vlaamse schrijver Willem Elsschot (1882 – 1960). Net als in zijn ander proza is de stijl sober, kort en bondig. En net als in zijn ander proza weet Elsschot ook in “Het dwaallicht” een mooi evenwicht te vinden tussen ironie, milde satire, menselijk medeleven en lichte melancholie. Het grote verschil met zijn ander proza is dat in “Het dwaallicht” grote thema’s als godsdienst, communisme, racisme, liefde behandeld worden. Niet dat Elsschot bij monde van zijn alter-ego Frans Laarmans, de ik-verteller in de novelle, met uitgebreide verhandelingen komt aanzetten. Het is subtieler, maar wel nadrukkelijk aanwezig. Hierdoor wordt “Het dwaallicht” een impliciet pleidooi voor medemenselijkheid, leven en laten leven, sociabiliteit en hulpvaardigheid. Laarmans is hulpvaardig wanneer hij in plaats van direct na zijn werk naar huis te gaan besluit om drie Afghaanse zeelieden te helpen bij het vinden van een adres in Antwerpen. Op dit adres zou Maria van Dam wonen, een jonge vrouw die de drie Afghanen eerder die dag hebben leren kennen. Helaas, op het adres dat zij heeft gegeven woont zij niet. Een trektocht door nachtelijk Antwerpen volgt, zonder succes, maar wel eentje waar de Afghanen en Laarmans vrienden voor het leven worden ook al is de kans heel erg klein dat ze elkaar ooit nog eens zullen ontmoeten. Dat het voor Laarmans zoeken is en proefondervindelijk ervaren is wat het best werkt om zijn medemenselijkheid en hulpvaardigheid goed uit te laten komen staat gelijk aan de zigzaggende tocht die hij samen met zijn drie Afghaanse vrienden door nachtelijk Antwerpen maakt. Er is hiervoor geen rechte lijn te trekken, het is tasten en zoeken in het duister. Bij dit zoeken en aftasten is het van groot belang om je niet te laten leiden door een dwaallicht dat boven het zompige moeras van de ‘petit bourgeoisie’ hangt.