Originele, onderkoeld grappige familieroman die aanzet tot nadenken

Een bescheiden cover in rustige tinten siert De voordelen van Sint Barbara, de vijfde roman van Erik Nieuwenhuis (1964). Een cover die je in de boekhandel ofwel straal voorbij loopt, ofwel genoeg prikkelt om de flaptekst te lezen. In dit laatste geval wordt je direct gegrepen door de humoristische schrijfstijl van deze auteur, die naast het schrijven van een aantal gebundelde columns en een novelle, ook nog gewoon leraar Nederlands is aan de Hogeschool van Amsterdam. Dit laatste is goed te merken zodra je begint te lezen. Het spel met de Nederlandse taal spat van het papier af en de lezer wordt vanaf het allereerste moment meegesleurd in het wervelende tempo waarin dit hilarische familiedrama zich afspeelt, zich regelmatig afvragend hoe dit in vredesnaam zal aflopen. Maak kennis met Ruben Linnik, een 60-jarige kunstenaar die zijn beste tijd gehad heeft. Tijdens een volgens zijn omgeving overduidelijke vlaag van verstandsverbijstering, heeft hij inspirerend Amsterdam ingeruild voor het verstilde Welsum, Overijssel. Om nog één keer iets groots te doen. Dit laatste is helaas jammerlijk mislukt, evenals zijn huwelijk met Eva, met als karig residu een verstoorde relatie met zijn kinderen. Omdat Ruben inmiddels tot de conclusie is gekomen dat hij het een en ander heeft recht te zetten, nodigt hij Noor en Max uit voor een reisje naar Bregenz in Oostenrijk. Tijdens de reis wil hij gelijk gebruikmaken van de gelegenheid hen te informeren over zijn wensen met betrekking tot zijn laatste rustplaats. Tijdens deze gedenkwaardige trip, maken de drie nieuwe herinneringen en komen ze nader tot elkaar. Totdat het noodlot hen op de terugweg treft, wat het uiterste van alle personages vraagt; van zichzelf én van hun relatie tot elkaar. Tot aan deze noodlottige gebeurtenis, draait het voornamelijk om Ruben, Noor en Max waarbij de auteur hen keer op keer tijdens de korte dialogen weet te typeren. ‘Even een dingetje, Ruben,’ zegt Noor, terwijl ze haar vader dwingend aankijkt. ‘We zitten hier nog wel even lekker met ons wietje en ons drinkje, maar zullen we de emoties ook even een vakantie gunnen?’ ‘Emoties?’ vraagt Max. ‘Hij zit te janken,’ zegt Noor, bozig. ‘Zie je dat niet?’ ‘Strong men also cry’ zegt Ruben. ‘Die kennen we nu ook wel’ zegt Noor. ‘Volgens mij weet je wel wat ik bedoel. Jij hebt jouw shit, wij de onze. Laten we elkaar daar zo weinig mogelijk mee lastigvallen, oké?’ ‘We kunnen die strohrum ook door de yoghurt roeren,’ zegt Max, terwijl hij een bekertje van Dr. Oetker uit het koelkastje haalt. ‘Daar wordt het een stuk minder sterk van. Half-half. Dan is het nog maar 40 procent of zo.’ Omdat Nieuwenhuis stelselmatig tipjes van de spreekwoordelijke sluier oplicht en de hoofdpersonages in behoorlijk stressvolle situaties neerzet, leer je hen steeds beter kennen. Ook de overige personages worden door de auteur levensecht, bijna karikaturistisch neergezet, met name door hun taalgebruik. En dat is Genieten met de hoofdletter G. ‘Laten we maar gewoon even snel verzaken komen. Ik draai al lang genoeg mee in de illegaliteit om te weten dat het hier niet over een gipswandje hebben’ (…) ‘Emotionaliteiten zijn menselijk.’ Verteld vanuit de alwetende verteller, vinden de gebeurtenissen vervolgens in een hoog tempo plaats, waarbij Nieuwenhuis kwistig heen en weer springt tussen heden en verleden. Daarnaast splitst hij het boek in vijf delen, waardoor er ook heel gemakkelijk sprongen voorwaarts gemaakt kunnen worden. Hierdoor weet hij heel behendig vertragende details te vermijden, zonder dat dit afbreuk doet aan het verhaal. Thema’s als liefde, familie(relaties), waarheid en vooral het noodlot maken van De voordelen van Sint Barbara een verhaal waarin de hilarische momenten over elkaar heen buitelen. Dit laatste komt de geloofwaardigheid van het boek overigens niet altijd ten goede, maar gek genoeg is dat nergens echt storend. Wat wel storend is, is het feit dat de titel niet echt wordt verklaard. Maar dat is dan ook werkelijk het enige minuscule minpuntje van deze verder originele, onderkoeld grappige familieroman die aanzet tot nadenken.