Fantastische fantasie.

Rudolf Herter, het alter ego van Harry Mulisch, probeert in dit boek Hitler op geheel eigen wijze te doorgronden: “In alles was dat creatuur mislukt, eerst als kunstenaar in Wenen, vervolgens als politicus in Berlijn; hij wilde het bolsjewisme uitroeien, maar hij heeft het tot in het hart van Duitsland gelokt, hij wilde de joden uitroeien, maar hij heeft de staat Israël geïnitieerd. Maar wel was hij er in geslaagd vijfenvijftig miljoen mensen mee te sleuren in zijn dood – en misschien was precies dat zijn eigenlijke bedoeling geweest. Als hij een middel had bezeten om de hele aarde op te blazen, dan had hij dat gebruikt. De dood was de grondtoon van zijn wezen. Hoe kon hij [Herter] onderzoeken of er misschien toch een laatste greintje levensliefde school in die sterveling? Iets met zijn lievelingshond misschien? Of met Eva Braun, met wie hij op de valreep immers nog was getrouwd? Waarom?” Die laatste vraag wordt via een fantastische omweg beantwoord. Knap gedaan. Ook geestig hoe Mulisch Rudolf Herter beschrijft als zichzelf. 3,5*